[ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]
Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi
2011, Cilt 25, Sayı 3, Sayfa(lar) 107-114
[ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
Elazığ'da Tüketime Sunulan Fermente Sucukların Mikrobiyolojik ve Kimyasal Kalitesi
Gülsüm ÖKSÜZTEPE1, Hüsnü Şahan GÜRAN2, Gökhan Kürşad İNCİLİ1, Saime Betül GÜL1
1Fırat Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, Elazığ, TÜRKİYE
2Dicle Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, Elazığ, TÜRKİYE
Anahtar Kelimeler: Sucuk, mikrobiyolojik, kimyasal, kalite
Özet
Bu çalışmada Elazığ'da satışa sunulan 100 adet fermente sucuk örneği mikrobiyolojik ve kimyasal kalite yönünden incelendi. Ortalama olarak toplam mezofilik aerob bakteri sayısı 8.75 log10 kob/g, koliform grubu bakteri sayısı 1.32 log10 kob/g, maya-küf sayısı 3.08 log10 kob/g, Staphylococcs- Micrococcus sayısı 3.99 log10 kob/g, laktik asit bakteri sayısı 8.56 log10 kob/g ve Cl. perfringens sayısı 1.94 log10 kob/g olarak tespit edildi. İncelenen örneklerin % 15'de E.coli, % 10'da koagulaz (+) Staphylococcus aureus, % 3'de Salmonella spp., % 4'de Listeria monocytogenes, % 2' de Listeria welshimeri ve % 3'de Listeria seeligeri bakterisine rastlanıldı. Kimyasal analiz sonucuna göre ise ortalama rutubet miktarı % 38.75, tuz % 4.36, kül % 5.39, protein % 21.92, yağ % 35.22 ve pH: 5.18 olarak bulundu.

Sonuç olarak sucuk örneklerinin tamamının (% 100) incelenen mikroorganizma grupları yönünden TS 1070 ve Türk Gıda Kodeksi standardına uymadıkları ve halk sağlığı açısından potansiyel bir tehlike oluşturduğu saptandı.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Et ve et ürünleri; yüksek kalitede ve miktardaki proteini, demir, çinko, fosfor, magnezyum gibi mineral maddeleri, B1, B6 ve B12 vitaminlerini, elzem yağ asitleri ile ω-3 ve ω -6 yağ asitlerini yeterli miktarda içermesi nedeniyle dengeli ve yeterli beslenme için ideal bir gıda maddesidir1,2,3.

    İnsanoğlunun çok eski çağlardan beridir beslenmesinde etin ve et ürünlerinin önemi oldukça büyüktür. Dünya çapında 1000’e yakın et ürünü olmakla birlikte damak zevkimize yatkınlığından dolayı ülkemizde üretimi ve tüketimi en fazla olan et mamulünün fermente sucuk olduğu bildirilmiştir4. Et ürünleri, üretim teknolojileri nedeniyle taze ete göre daha az su ve daha fazla protein içerdiklerinden ayrıca baharat ve çeşitli katkılarla özel bir çeşni kazandırıldığından, daha uzun raf ömrüne sahip olduklarından dolayı taze ete kıyasla daha fazla tercih edilmektedir.

    Fermente sucuklar çiğ ve çekilmiş et ile yağın; tuz, baharat ve az miktarda da katkı maddeleriyle karıştırılıp bağırsaklara doldurulması, belli ısı, hava akımı ve rutubet derecesinde olgunlaştırılarak kurutulmasıyla elde edilen bir et ürünüdür5. Sucuklar, organoleptik özelliklerinin, bileşimlerinin, yapım teknolojilerinin ve ambalaj şekillerinin çok farklı olması nedeniyle büyük bir çeşitlilik göstermektedir6. Ülkemizde üretim ve tüketimde ilk sırada yer alan sucuk ve sosisler halen ilkel bir teknolojiyle çoğunlukla hijyenik kalitesi düşük et ve katkı maddeleri kullanılarak denetim ve hijyen koşullarından yoksun olarak hazırlanmakta, olgunlaştırma şartlarına uyulmadan ve olgunlaştırma süresi tamamlanmadan tüketime sunulmakta ve uygun olmayan şartlarda muhafaza edilmektedir7-11.

    Türk standartları enstitüsü TS 1070 fermente sucuk standardına12 göre incelenen her beş örnekte toplam mezofilik aerob bakteri sayısının örneklerin üçünde 105 kob/g’ı ikisinde 106 kob/g’ı; S. aureus sayısı için üç örnekte 10 kob/g iki örnekte 102 kob/g’ı; maya ve küf sayısı için örneklerin tümünde 102 kob/g’ı ve koliform grubu bakterilerin 10 kob/g’ı geçmemesi gerektiği ön görülmektedir.

    Türk Gıda Kodeksi Et Ürünleri Tebliği’nde13 ise; maya ve küf sayısının incelenen beş örnekten üçünde 10 kob/g’ı, ikisinde ise 102 kob/g’ı; S. aureus’un her beş örnekten birinde 5x103 kob/g’ı, dördünde 5x102 kob/g’ı geçmemesi gerektiği bildirilmektedir.

    Aydın ilinde yapılan bir çalışmada14; incelenen 100 sucuk örneğinin 16 tanesinde (% 16) E.coli, 12 tanesinde (% 12) S.aureus, 5 tanesinde (% 5) Salmonella spp., 4 tanesinde (% 4) Listeria monocytogenes, 7 tanesinde (%7) Listeria innocua, 3 tanesinde ise (% 3) Listeria welshimerii izole ve identifiye edilmiştir. Ülkemizin çeşitli bölgelerinde fermente sucukların mikrobiyolojik ve kimyasal kalitelerini araştırmak amacıyla yapılan çalışmalarda, üretimde teknolojik ve hijyenik kurallara uyulmadığı saptanmıştır16-21.

    Bu araştırma, Elazığ ilinde tüketime sunulan fermente sucukların mikrobiyolojik ve kimyasal kalitesini belirlemek amacıyla yapılmıştır.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metot
    Bu çalışmanın materyalini oluşturan fermente sucuk örnekleri 1 Eylül 2010 ile 1 Ocak 2011 tarihleri arasında Elazığ’da kapalı çarşıda, değişik marketlerden ve kasaplardan temin edildi. Bu amaçla 100 adet fermente sucuk örneği incelendi. Örnekler en kısa süre içerisinde laboratuara getirildi ve analizleri yapılıncaya kadar 4±1 ºC’de saklandı.

    Mikrobiyolojik analizler için, sucuk örnekleri bir parçalayıcının (Stomacher 400) özel torbasında 10g tartıldı ve üzerine steril ¼ pepton water çözeltisinden 90 ml ilave edilerek parçalayıcıda homojen hale getirildi. Böylece örneğin 10-1 (1/10) lik dilüsyonu hazırlandı. Bu dilüsyondan aynı seyrelticiyi kullanmak suretiyle örneğin 10-6’ya kadar diğer seyreltileri yapıldı. Örneklerin her seyreltisinden 1’er ml kullanılarak çift seri halinde dökme plak metoduyla ekimleri yapıldı ve inkübasyon süresi sonunda 30-300 koloni içeren plaklar değerlendirildi22,23.

    Toplam Mezofil Aerob Bakteri Sayısı: Plate Count Agar (Oxoid CM 325) besi yeri kullanıldı. Hazırlanan dilusyonlardan dökme plak yöntemiyle ekimler yapıldı. Petri kutuları 30±1 ºC'de 3 gün inkübe edildi. İnkubasyon sonunda 30-300 arasında koloni içeren kültürler değerlendirmeye alındı24.

    Koliform Grubu Bakterilerin Sayımı: Violet Red Bile Agar (Difco B12) besi yeri kullanıldı. 30±1 ºC'de 24 saat inkübe edilerek oluşan tipik koloniler sayıldı24.

    Escherichia coli İzolasyonu: Etkenin izolasyonu için Tryptone Bile X–Glucuronide Medium (TBX) (Oxoid CM 945) besiyeri kullanıldı. Hazırlanan 10-1 seyreltiden ekim yapılarak 30 ºC'de 4 saat, daha sonra 44 ºC'de 18 saat inkübasyona bırakıldı25.

    Maya ve Küflerin Sayımı: Potato Dextrose Agar (Difco B 13) besi yeri kullanıldı. Hazırlanan seyreltilerden dökme plak yöntemiyle ekimler yapıldı. Petriler 22±1 ºC'de 5 gün inkübe edildi24.

    Staphylococcus-Micrococcus Sayımı: Baird Parker (BP) agar (Oxoid, CM 275) besi yeri kullanıldı. Hazırlanan seyreltilerden petrilere ekim yapılarak, 37±1 ºC'de 2 gün inkübe edildikten sonra değerlendirildi24.

    Koagulaz Pozitif Staphylococcus aureus'un Saptanması: Koagulaz stafilokok sayımı için Baird Parker (BP) agar (Oxoid, CM 275) besi yeri kullanılmıştır. Ekim sonrası petri plakları 36±1 ºC'de 30 saat inkübasyona bırakıldı. İnkübasyondan sonra petrilerde üreyen etrafı açık renkli bir alanla çevrili siyah renkli tipik görüntüye sahip koloniler ile atipik kolonilerden 5 tanesi seçilerek koagulaz testi uygulandı. Koagulaz test sonucu pozitif olan kolonilerin sayısı şüpheli kolonilerin sayısıyla çarpılıp, 5'e bölünerek koagulaz pozitif Staphylococcus aureus'un sayısı belirlendi24.

    Laktik Asit Bakterilerinin Sayımı: Laktik asit bakterilerinin sayımında de Man Rogosa Sharpe Agar (MRS-Oxoid, CM361) besi yeri kullanıldı. Plaklar 37ºC’de 48 saat inkübasyon sonucunda değerlendirildi22.

    Sülfit İndirgeyen Anaerobların Sayımı: Bunun için Sülfit Polymyxin Sulfadiazin (SPS) agar kullanılarak “rol tüp” tekniği ile 37 ºC’de 24 saat inkübasyondan sonra oluşan siyah koloniler sayılarak değerlendirildi26. Cl. perfringens’in sayısının tesbiti için bu kolonilerden rastgele seçilen 5 tanesi % 0.3 agarlı nitratlı peptonlu suya inoküle edilerek tüpler anaerobik koşullarda 37 ºC’de 24 saat inkübe edildi ve daha sonra pozitif tüpler değerlendirildi. Cl. perfringens’in sayısı; pozitif tüplerin sayısının 5’e bölünmesinden elde edilen sayının, sülfiti indirgeyen mikroorganizmaların sayısı ile çarpılarak bulundu23.

    Salmonella spp.'lerin İzolasyonu: Ön zenginleştirme aşamasında, 25 g numune 225 ml tamponlanmış peptonlu suda (TPS) homojenize edilerek 37 ºC'de 24 saat inkübe edildi. Selektif zenginleştirme aşamasında ise Rappaport Vassiliadis (RV) broth'a (Oxoid, CM 669) 0.1 ml TPS'den geçilerek 42 ºC'de 24-48 saat inkübe edildi. RV broth'dan Brilliant Green Agar (BG agar) (Oxoid, CM 263)'a ekim yapıldı ve 37 ºC'de 20-24 saat inkübe edildi. BG agarda etrafı parlak kırmızı zone ile çevrili pembe-kırmızı renkli koloniler, Salmonella şüpheli olarak değerlendirildi. Salmonella şüpheli kolonilerden Triple Sugar Iron Agar (TSIA) (Oxoid, CM 277) ve Lysine Iron Agar (LIA) (Oxoid, CM 381) biyokimyasal test besi yerlerine ekimler yapılarak, 37 ºC'de 24 saat inkübasyona bırakıldı. İnkubasyon sonunda, TSIA ve LIA'daki renk değişimine göre pozitiflik değerlendirilmesi yapıldı. Salmonella şüpheli kolonilerin serolojik identifikasyonu, Salmonella antiserumu (Salmonella O Poly A-1 ve Vi-Difco 2264-47-2) ile test edilerek, aglütinasyon oluşumunun pozitif olup olmamasına göre değerlendirildi24.

    Listeria spp. İzolasyonu: Listeria türlerinin saptanması, United States Department of Agriculture (USDA) Food Safety and Inspection Service (FSIS) ile FDA-BAM tarafından önerilen yöntem esas alınarak yapıldı26-28. Bu yöntem gereğince numuneler sırasıyla; ön zenginleştirme, zenginleştirme, selektif katı besi yerlerine ekim, kolonilerin incelenmesi, identifikasyonu için biyokimyasal testler uygulandı. Ön zenginleştirme için analiz edilecek sucuk örneklerinden 25 gram alınarak steril stomacher torba içerisinde tartılıp üzerine 225 ml LEB (Listeria Selective Enrichment Broth Base, Oxoid CM 862) ilave edildi. İki dakika homojenize edildikten sonra 24 saat 30ºC’de inkübasyona bırakıldı. Daha sonra ön zenginleştirme homojenatından 0.1 ml alınarak asıl zenginleştirme broth’u olan Fraser Broth’a (Oxoid CM 895) geçildi ve 24 saat 35ºC’de inkübe edildi. Zenginleştirme yapılan sıvı besi yerinden bir öze dolusu kültür alınarak, Listeria-Selective Supplement ilave edilmiş Listeria Selective Agar'a (LSA, Oxford Formulation) ekildi ve sonra petri kutuları 35 ºC'de 24-48 saat süreyle inkubasyona bırakıldı. LSA'da üreyen Listeria spp. şüpheli kahverengimsi yeşil veya siyah haleli kolonilerden TSA (Oxoid CM131) yüzeyine ekim yapıldı ve petri kutuları 30 ºC'de 24-48 saat inkube edildi. Burada üreyen Listeria spp. süpheli kolonilerin identifikasyonu amacıyla, Gram boyama metoduna göre gram-pozitif basil seklinde olanlara hareket, CAMP, katalaz, oksidaz, nitrat indirgeme, dekstroz, esculin, ksiloz, ramnoz, mannitol ve hemoliz oluşturma gibi testler yapıldı26.

    Kimyasal Analiz: Sucuk örneklerinin yağ miktarı TS 1744’ göre29, pH değeri TS 3136’ya göre30, protein miktarı TS 1748’e göre31, tuz tayini TS 1747’e göre32, kül oranı TS 1746’ya göre33 ve rutubet oranı ise TS 1743’göre34 yapıldı.

    İstatistiksel Analiz: Araştırmada elde edilen verilere ait tanıtıcı istatistikler ve veriler arasındaki korelasyonlar, SPSS for Windows paket programı (Versiyon 14) kullanılarak yapıldı35.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    İncelenen toplam 100 adet fermente sucuk örneklerine ait mikrobiyolojik analiz bulguları Tablo 1-3 arasında, kimyasal analiz bulguları ise Tablo 4-9 arasındaki tablolarda gösterilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Fermente sucuk örneklerinin mikrobiyolojik analiz bulguları (log10 kob/g).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Fermente sucuk örneklerinin patojen mikroorganizma analiz sonuçları (n: 100).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Fermente sucuk örneklerinde mikroorganizma sayılarının dağılımı (kob/g).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Fermente sucuk örneklerinin kimyasal analiz bulguları.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: Fermente sucuk örneklerinin kimyasal analiz bulgularının % dağılımı.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Ülkemizde modern teknolojiyi kullanan entegre et tesisleri yanında ilkel koşullarda ve bilimsellikten uzak bilgilerle sucuk üretimi yapan çok sayıda işletme bulunmaktadır. Yetersiz teknoloji ve hijyen kurallarına uymadan standart ve kaliteli sucuk üretimi yapmak her zaman mümkün değildir. Ürünlerin, olgunlaşması tamamlanmadan tüketime sunulması da kaliteyi olumsuz yönde etkilemekte ve halk sağlığı açısından önem arz etmektedir.

    Bu çalışmada, Elazığ’da kapalı çarşıdan, değişik marketlerden ve kasaplardan temin edilen 100 adet fermente sucuk örneği alınarak mikrobiyolojik ve kimyasal kalite yönünden incelendi. Toplam mezofilik aerob bakteri sayısı en az 7.48 log10 kob/g, en çok 9.90 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 8.75 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). Bu çalışmada elde edilen ortalama değer bazı araştırmacıların14,16,21,36,37 buldukları değerlerden (4.20 – 8.51 log10kob/g) düşük, ancak bazı araştırmacıların15,19 buldukları değerlerle ise uyum içerisindedir. Hijyenik şartlarda elde edilen fermente sucuklarda toplam mezofilik aerob bakteri sayısının 1.0x106 kob/g’ın altında olması gerekmektedir6. Buna göre incelenen 100 adet fermente sucuk örneğinin tamamının (% 100) kriterlere uymadığı görüldü (Tablo 3). Ancak son yıllarda fermente sucuklarda kaliteyi geliştirmek ve standart sucuk elde etmek amacıyla starter kültür kullanılmaya başlanmış dolayısıyla olgunlaşmış fermente sucuklarda starter kültürün belli oranlarda bulunmasının toplam mezofilik aerob bakteri sayısını etkileyeceği bildirilmiştir21. Örneklerde toplam mezofilik aerob bakteri sayısının geniş sınırlar içerisinde bir dağılım göstermesi standart bir üretim olmamasına, ham maddenin kalitesine ve yetersiz olgunlaşmaya bağlanabilir. İstatistiksel analiz sonuçlarına göre ise toplam mezofilik aerob bakteri sayısı ile pH değeri ve rutubet miktarı arasında orta derecede (r:-0.45 ve r: 0.58) bir korelasyon olduğu tespit edildi.

    Hijyen indikatörü mikroorganizmalardan özellikle koliform grubu mikroorganizmaların sucuklarda belirli düzeyin üzerinde bulunması, sucukların tam olgunlaşamadığı veya hatalı olgunlaştığı, üretimde kullanılan ham maddenin hijyenik koşullarda temin edilmediği ve üretim sırasında kontaminasyonlar olduğunun göstergesi olarak kabul edilmektedir37. İncelenen sucuk örneklerindeki koliform bakteri sayısı en az 1.10 log10 kob/g, en çok 2.96 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 1.32 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). Genel olarak bakıldığında incelenen fermente sucuk örneklerinin % 78’nin TS 107012 sucuk standardında belirtilen değerlere uygun olduğu görüldü (Tablo 3). Bu değer Kök ve ark.’nın14 buldukları 1.62 log10 kob/g, Aytekin’in bulduğu15 2.9x103 kob/g ve Gökalp ve ark.’nın3 buldukları 7.7x106 kob/g değerlerinden oldukça düşüktür.

    Fermente sucuk örneklerinin % 15’inde E.coli saptandı (Tablo 2). Bu oranın Erdoğrul ve ark.’nın16 buldukları % 15 oranı ile Kök ve ark.’nın27 buldukları % 16 oranıyla uyum içerisinde olduğu tespit edildi. Sucuk örneklerinde E. coli bulunması hijyen eksikliğinin önemli bir işaretidir. TS 107012 sucuk standardına göre E. coli bulunmamalıdır.

    Maya ve küf sayısı en az 1.04 log10 kob/g, en çok 5.49 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 3.08 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). TS 107012 standardına göre 5 adet örneğin en fazla 2 tanesinde maya ve küf sayısının 102/g olması gerektiği bildirilmektedir. İncelenen 100 adet fermente sucuk örneğinin 77 tanesinde 102 /g dan fazla maya ve küf bulundu. Buna göre incelenen örneklerin % 77’ sinin adı geçen kodekse göre uygun olmadığı söylenebilir (Tablo 3). Elde edilen ortalama değerler Şenol ve Nazlı’nın38 bulduğu 4.72 log10 kob/g değer ile Günşen ve ark.’nın36 buldukları 3.28 log10 kob/g değerinden düşüktür. Fakat Kök ve ark.’nın14 buldukları 3.00 log10 kob/g sayısıyla uyum içerisindedir. Bu grup mikroorganizmalar daha düşük su aktiviteleri (0.85 ve üzeri) ve geniş pH (pH: 2 – 9) değerlerinde ve uygun depolama sıcaklığında (10 – 35ºC) çoğalabilmeleri nedeniyle sucuk gibi fermente ve yarı-kuru gıdalarda oldukça önem taşımaktadırlar. Bazı küf türleri bulaştıkları gıda maddelerinde gelişerek salgıladıkları toksik metabolitler, mikotoksinler nedeniyle, gıda maddelerinin tüketilmesi durumunda ölümle sonuçlanabilen zehirlenmelere yol açmaktadırlar16,39.

    Staphylococcus- Micrococcus sayısı en az 2.78 log10 kob/g, en çok 5.56 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 3.99 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). Genel olarak dağılımına bakıldığında incelenen 46 (% 46) sucuk örneğinin 1.0x102-9.9x102 kob/g arasında olduğu, 21 (% 21) tanesinin ise >1.0x105’ den yüksek sayıda bu grup bakteriyi içerdiği tespit edildi (Tablo 3). Elde edilen bu değerler Kök ve ark.’nın14 buldukları 3.95 log10 kob/g değeriyle uyum içerisindedir. Bu grup mikroorganizmaların sayılarının yüksek çıkması bazı türlerin starter kültür olarak işlev yapmasından kaynaklanabilir8.

    S. aureus özellikle pH değeri 4.2’nin üstünde olan fermente et ürünlerinde bulunabilme şansı yüksek olan bir bakteri türüdür18. Türk Gıda Kodeksi Et Ürünleri Tebliği’nde13; S. aureus’un her beş örnekten birinde 5x103 kob/g’ı, dördünde 5x102 kob/g’ı geçmemesi gerektiği bildirilmektedir. Buna göre incelenen fermente sucuk örneklerinin 10 (% 10) tanesinde sayının 5x103 kob/g’ın üzerinde olduğu tespit edildi. Bu değer Kök ve ark.’nın14 buldukları (100 adet sucuk örneğinden 12’si pozitif) değerle uyum içerisindedir. Ancak, bu sonuç Sancak ve ark.’nın37 buldukları değerden (% 16) oldukça düşüktür. Bu bakteri et ve et ürünleri içerisinde gıda zehirlenmelerine neden olan önemli patojen bakteriler arasındadır7.

    Laktik asit bakteri sayısı en az 6.48 log10 kob/g, en çok 9.96 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 8.56 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). Genel olarak değerlendirildiğinde örneklerin tamamında (% 100) bu grup bakteri sayısının >1.0x105 kob/g’ın üzerinde olduğu saptandı (Tablo 3). Elde edilen bu değerler Çon ve Gökalp’in19 buldukları ortalama 8.66 log10 kob/g değeriyle uyum içerisindedir. Bu değer İnal6 tarafından önerilen laktik asit bakteri sayısının (LAB) toplam mezofilik aerob bakteri sayısını aşması gerektiğini önerdiği sayının (6 log10 kob/g) oldukça üzerindedir. İstatistiksel analiz sonucunda laktik asit bakteri sayısı ile pH değeri arasında negatif yönde zayıf derecede (r:-0.24) bir korelasyonun varlığı tespit edildi.

    Gıda kaynaklı Cl. perfringens zehirlenmelerinde proteinli gıdalar özellikle et ve etli yemekler ile sosisler önem arz etmektedir12,13. Cl. perfringens sayısı en az <1.00 log10 kob/g, en çok 2.70 log10 kob/g ve ortalama olarak ise 1.94 log10 kob/g düzeyinde bulundu (Tablo 1). Genel olarak bakıldığında ise incelenen sucuk örneklerinin 58 (% 58) tanesinin 0.1x101-9.9x101 kob/g arasında, 3 (% 3) tanesinin 1.0x102-9.9x102 arasında ve 39 (% 39) tanesinde ise sayının tespit edilebilir (<0.1x10 kob/g ) seviyenin altında olduğu görüldü (Tablo 3). TS 107012 standardına göre 5 adet örneğin en fazla 2 tanesinde Cl. perfringens sayısının 102/g olması gerektiği bildirilmektedir. Dolayısıyla incelenen 100 adet fermente sucuk örneğinin 3 tanesinde 102 /g dan fazla Cl. perfringens bulundu. Buna göre incelenen örneklerin % 3’ünün adı geçen kodekse göre uygun olmadığı tespit edildi (Tablo 3). Elde edilen bu sonuçların Sancak ve ark.’nın (37) buldukları sonuçlardan (ortalama 1.7x103 kob/g) oldukça düşük seviyede oldukları görüldü. Yapılan istatistiksel analiz sonucunda Cl. perfringens ile pH değeri arasında negatif yönde orta derecede (r: -0.45) bir korelasyonun varlığı belirlendi.

    İncelenen fermente sucuk örneklerinin 3 (% 3) tanesinde Salmonella spp. varlığı belirlendi. Bu durum Kök ve ark.’nın14 buldukları % 2 değeriyle uyum içerisindedir. Ancak inceledikleri sucuk örneklerinin hiç birinde bu grup bakteriyi tespit etmeyen bazı araştırmacıların36,37 sonuçlarından farklıdır. Bu sonuç işletmede ve etin kendisinde barsak kökenli bir bulaşma olabileceğini dolayısıyla tüm üretim zincirinde hijyenik kalitenin eksik olduğunu göstermektedir.

    Listeria türleri çevrede, toprakta, suda, kötü kaliteli silajlarda yaygın olmasından dolayı buradan hayvanlara ve hayvanların dışkıları, kan ve sütleri ile tekrar çevreye bulaşmakta ve sonuçta iyi bir sanitasyonun uygulanmadığı durumlarda gıda maddelerinin üretimi, taşınması ve tüketimi sırasında ürünler kontamine olmaktadır40,41. Listeria cinsinde L.monocytogenes dışında, L.ivanovii, L.innocua, L.welchimeri, L.seeligeri, L.grayi, L.denitrifikans ve L.murrayi türleri de bulunmaktadır ve tüm Listeria türlerinin et ve et ürünlerini değişik oranlarda kontamine ettiği bilinmektedir17,42. İncelenen sucuk örneklerinin 4 (% 4) tanesinde Listeria monocytogenes, 2 (% 2) tanesinde Listeria welshimeri ve 3 (% 3) tanesinde ise Listeria seeligeri bakterisine rastlanıldı. Elde edilen sonuçlar Kök ve ark.’nın14 buldukları sonuçlarla uyum içerisindedir. Çiftçioğlu43 incelediği 100 adet sucuk örneğinin % 2.9’da, Schmidt ve ark.44 ise % 3’de Listeria seeligeri bakterisine rastlamıştır. Bu sonuç bizim bulgularımızla uyum içerisindedir. Yapılan birçok araştırmada, sucuğun hammaddesini oluşturan kıymanın yaygın olarak L. monocytogenes içerdiği bildirilmiştir10,20,43,45. Çon ve ark. 46; inceledikleri sucuk örneklerinin % 23.3’ünde, Kaya ve Gökalp47; % 18’inde, Güven20; % 7.5’inde Listeria spp. rastladığını bildirmişlerdir.

    İncelenen fermente sucuk örneklerinde rutubet miktarı en az % 25.97, en çok % 66.61 ve ortalama olarak ise % 38.75 oranında bulundu (Tablo 4). Bu değer Sancak ve ark.’nın37 buldukları ortalama % 38.57 değeriyle uyum içerisindedir. TS 1070 ve Türk Gıda Kodeksi’ne göre fermente sucuk örneklerinde % rutubet miktarı % 40 aşmamalıdır12,13. Genel olarak sonuçlar değerlendirildiğinde % 68’nin TS ve TGK’ne uygun olmadığı görüldü (Tablo 5). Bu sonuç Sancak ve ark.’nın31 bulgularıyla (% 66) uyum içerisindeyken Erdoğrul ve Ergün’ün buldukları % 20.78 değerden oldukça yüksektir16. Araştırmada elde edilen yüksek su oranları ülkemizde sucukların yeterince olgunlaşmadan piyasaya sürüldüğünü göstermektedir. Bu durum tüketicinin ekonomik kaybına neden olduğu gibi aynı zamanda sucukların raf ömrünün kısa olmasında da en önemli etken olarak gözükmektedir.

    Sucukta tat ve aroma üzerine tuzun etkisi çok önemlidir. Lezzetin yanı sıra sucuğun kıvam kazanmasında da tuzun etkisi bulunmaktadır. Ayrıca tuz, sucukta su aktivitesini düşürerek bakterilerin gelişmesini engellemektedir28. Tuz miktarları en az % 1.63, en çok % 6.41 ve ortalama olarak ise % 4.36 olarak bulundu (Tablo 4). Elde edilen bu değerler Sancak ve ark.’nın37 buldukları ortalama % 4.12 değeriyle uyum içerisindedir. Ancak, Erdoğrul ve Ergün’ün16 buldukları ortalama % 3.01 değerinden yüksektir. TS 1070’e47 göre sucuk örneklerinde bulunması gereken en fazla tuz miktarı % 5’dir. Buna göre genel olarak değerlendirildiğinde incelenen örneklerin % 16’sının bu değerleri aştığı saptandı (Tablo 5). Bu değer Sancak ve ark.’nın37 tespit ettikleri değerle (% 14’ü uymuyor) uyum içerisindedir. Ancak inceledikleri sucuk örneklerinin tuz miktarları bakımından tamamının (% 100) standarda uygun olduğunu söyleyen Erdoğrul ve Ergün’ün16 sonuçlarından farklılık arz etmektedir.

    Kül miktarı en az % 1.70, en çok % 8.85 ve ortalama olarak ise % 5.39 olarak tespit edildi (Tablo 4). TS 1070’ göre fermente sucuklarda kül miktarı % 2 –% 5 arasında olmalıdır. Buna göre genel olarak bakıldığında örneklerin % 45’nin 5.0 > değerinden fazla kül içerdiği görüldü (Tablo 6). Bu sonuç Erdoğrul ve Ergün’ün (16) buldukları ortalama % 5.20 değeriyle uyum içerisindedir. Ancak, Sancak ve ark.’nın37 buldukları ortalama % 3.99 değerinden yüksektir.

    Numunelerin protein miktarları en az % 14.00, en çok % 27.90 ve ortalama olarak ise % 21.92 olarak saptandı (Tablo 4). Bu değerler Erdoğrul ve Ergün’ün16 buldukları ortalama % 22.48 değeriyle uyum içerisindedir. Ancak, Sancak ve ark.’nın31 buldukları ortalama % 16.43 değerinden yüksektir. TS 107012 sucuk standardına göre I.sınıf sucuklardaki protein oranı en az % 22, II. sınıf ve III. sınıf sucuklardaki protein oranları ise en az % 20 olmalıdır. Buna göre bakıldığında incelenen sucuk örneklerinin % 63’ü I.sınıf, % 37’si ise II. sınıf ve III. sınıf sucuk grubuna dahil olmaktadır (Tablo 5). Bu sonuç Erdoğrul ve Ergün’ün16 buldukları % 66.6’sı I.sınıf sonucuyla uyum içerisindedir. Ancak, Sancak ve ark.’nın37 tespit ettikleri % 16.43’ü I.sınıf sonucundan oldukça yüksektir.

    İncelenen örneklerdeki yağ miktarları en az % 26.10, en çok % 39.22 ve ortalama olarak ise % 35.22 değerlerinde bulundu (Tablo 4). Bu değerler Sancak ve ark.’nın37 buldukları ortalama % 36.13 değeriyle uyum içerisinde, Çon ve ark.’nın7 buldukları % 34.41 değerinden yüksektir. Ayrıca, Erdoğrul ve Ergün’ün16 buldukları ortalama % 39.20 değeriyle ve Kolsarıcı ve ark.’nın48 buldukları % 37.15 değerinden düşüktür. TS 107012 sucuk standardına göre I.sınıf sucuklardaki yağ oranı en çok % 35, II. sınıf ve III. sınıf sucuklarda ise en çok % 40 olmalıdır. Genel olarak bakıldığında ise incelenen örneklerin % 63’nün I.sınıf, % 37’sinin ise II. sınıf ve III. sınıf gruba dahil olduğu görülmektedir (Tablo 5).

    pH değerleri sucukta renk, yapı, lezzet ve dayanıklılık üzerine etkili faktörlerden biridir. İncelenen sucuk örneklerinde pH değerleri en az 4.75, en çok 6.76 ve ortalama olarak ise 5.18 değerinde bulundu (Tablo 4). Bu değer Çon ve ark.’nın46 buldukları ortalama 4.95 değerinden yüksektir. Ancak, Sancak ve ark.’nın37 buldukları ortalama 5.50 değeri ve Erdoğrul ve Ergün’ün16 buldukları 5.40 değerinden düşüktür. TS 1070 standardına göre12 sucuk örneklerinde olması gereken pH değeri 4.7 – 5.4’dür. Buna göre bakıldığında incelenen örneklerin % 29’nun standartlara uymadığı saptandı (Tablo 5). Elde edilen sonuçlar Sancak ve ark.’nın37 sonucuyla (% 26) uyum içerisinde ancak Erdoğrul ve Ergün’ün16 sonucundan (% 10) ise oldukça yüksektir.

    Sonuç olarak, incelenen fermente sucuk örneklerinin tamamının TS 1070 standardına ve Türk Gıda Kodeksine uymadıkları bulundu. Ayrıca, % 15’de E.coli, % 10’da Staphylococcs aureus, % 3’de Salmonella spp., % 4’de Listeria monocytogenes, % 2’ de Listeria welshimeri ve % 3’de Listeria seeligeri bakterisine rastlanılmasından dolayı halk sağlığı açısından potansiyel bir tehlike arz ettikleri saptandı. Bundan dolayı “çiftlikten sofraya gıda güvenliği” konseptine uygunluk sağlanması için üretimden tüketime kadar olan tüm zincirde gerekli olan HACCP ve GMP kurallarının uygulanması ve ilkel yöntemlerle sucuk üreten işletmelerin kontrol altına alınarak modern teknolojiyi kullanan üretim yerlerine dönüştürülmesi sağlanmalıdır.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Anonim.Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi. www.saglik.gov.tr/extras/birimler/temel/beslenme_rehberi.pdf 13.04.2011.

    2) Göğüş KA. Et Teknolojisi. Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları No: 991 Ankara: 1986.

    3) Öztan A. Et Bilimi ve Teknolojisi. Hacettepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Yayın No: 19 Ankara: 1993.

    4) Tekinşen OC, Dincer B, Kaymaz S, Yucel A. Türk sucuğunun olgunlaşması sırasında mikrobiyel flora ve organoleptik nitelikleri üzerinde değişimler. Ankara Üniv Vet Fak Derg 1982; 2: 111-130.

    5) Yıldırım Y. Et Endüstrisi. Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları 3.Baskı Ankara: Yıldırım Basımevi, 1992.

    6) İnal T. Besin Hijyeni, Hayvansal Gıdaların Sağlık Kontrolü. İstanbul: Final Ofset, 1992.

    7) Frazier WC, Westhoff DC. Food Microbiology. 4th Edition, New York: McGraw-Hill, 1988.

    8) Gürakan GC, Bozoğlu TF, Wiess N. Identification of lactobacillus starins from Turkish-style dry fermented sausage. Lebensmittel-Wissenschaft Unter-Thechnology 1995, 28-139.

    9) MacGovan AP, Bowker McLauchlin J, Bennett PM, Reeves DS. The occurrence and seasonal changes in the isolation of Listeria spp. in shop bought food stuffs, human faeces, sewage, and soil from urban sources. Inter J of Food Microbiol 1994; 21: 325-334.

    10) Sharif A, Tunail N. Detection of listeria monocytogenes in foods of animal origin. J Vet and Animal Science 1995; 19: 329-334.

    11) Yaman A, Gokalp HY, Çon AH. Some characteristics of lactic acid bacteria present in commercial sucuk samples. Journal of Meat Science 1998; 49: 387-397.

    12) Türk Standartları Enstitüsü. Türk Sucuğu, TS:1070. Türk Standartları Enstitüsü. Ankara: 2002.

    13) Türk Gıda Kodeksi. Et Ürünleri Tebliği. Resmi Gazete, 23960, Tebliğ No:2000/4, Ankara: Başbakanlık Basımevi, 2000.

    14) Kök F, Özbey G, Muz A. Aydın İlinde Satışa Sunulan Fermente Sucukların Mikrobiyolojik Kalitelerinin İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2007; 21(6): 249-252.

    15) Aytekin H. Konya\'da üretilen ve Konya piyasasında satılan sucukların bazı mikrobiyolojik ve kimyasal analizleri üzerinde araştırma. Etlik Vet Mikrob Enst Derg 1986; 5: 10-12.

    16) Erdoğrul Ö, Ergün Ö. Kahramanmaraş piyasasında tüketilen sucukların bazı fiziksel, kimyasal, duyusal ve mikrobiyolojik özellikleri, İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 2005; 31: 55-65.

    17) Cengiz AT. Listeria ve Erysipelothrix, Bölüm 6, alındı: Ustaçelebi Ş (Editör). Temel ve Klinik Mikrobiyoloji, 1.Baskı, Ankara: Güneş Kitabevi Ltd Şti, 1999.

    18) Çon AH, Doğu M, Gökalp HY. Periodical determination of some microbiological characteristics of sucuk samples produced at some big meat plants in the city of Afyon. Turk J Vet Anim Sci 2002; 26:11-16.

    19) Çon AH, Gökalp HY. Türkiye pazarındaki sucukların bazı kimyasal ve mikrobiyolojik nitelikleri. Gıda 1998; 23: 347-355.

    20) Güven A. Elazığ ilinde tüketime sunulan et ve bazı et ürünlerinde listeria türlerinin araştırılması. Doktora Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, 1994.

    21) Nazlı B, Uğur M, Akol N. İstanbul piyasasında tüketime sunulan sucuk, salam ve sosislerin mikrobiyolojik kaliteleri üzerine araştırmalar. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 1986; 12: 1-10.

    22) American Public Health Association. Standard Methods for the Examination of Dairy Products. - 15th Edition, 1995.

    23) Harrigan WF. Laboratory Methods in Food Microbiology, 3rd Edition, London: Academic Pres. 1998.

    24) ICMSF. International commission on microbiological specifications for foods. Microorganism in Foods 1. Their Significance and Methods of Enumeration, London: Univ. to Toronto Press, 1982.

    25) FAO. Manual of Food Quality Control. 4. Rev. 1. “Microbiological Analysis”. Food and Agricultural Organization of the United Nations, Rome, pp 43-56. 1992.

    26) Anonim.http://www.fda.gov/Food/ScienceResearch/LaboratoryMethods/ BacteriologicalAnalyticalManualBAM/UCM071400 19.04.2011

    27) Dever FP, Schaffner DW, Slade PJ. Methods for the detection of foodborn Listeria monocytogenes in the U. S. J. Food Safety 1993; 13: 263-292.

    28) Yu LS, Fung DYC. Evaluation of FDA and USDA procedures for enumerating Listeria monocytogenes in ground beef. Food Microbiol 1991; 8: 69-74.

    29) Türk Standartları Enstitüsü. TS 1744: Et ve Et Mamulleri Yağ Miktarı Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1974.

    30) Türk Standartları Enstitüsü. TS 3136: Et ve Et Mamullerinde pH Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1978.

    31) Türk Standartları Enstitüsü. TS 1748: Et ve Et Mamulleri Azot Miktarının Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1974.

    32) Türk Standartları Enstitüsü. TS 1747. Et ve Et Mamulleri Klorür Miktarı Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1974.

    33) Türk Standartları Enstitüsü. TS 1746: Et ve Et Mamulleri Kül Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1974.

    34) Türk Standartları Enstitüsü. TS 1743: Et ve Et Mamulleri Rutubet Miktarı Tayini, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara: 1974.

    35) Fowler J and Cohen L. Practical Statistics for Field Biology. Chichester: John Willey and Sons Ltd, 1992.

    36) Günşen U, Büyükyörük İ, Arlı V. Bursa İli Askeri Birliklerinde Tüketilen Sucuk, Salam ve Sosislerin Mikrobiyolojik Kaliteleri. Pendik Vet Mikrobiol Derg 2001; 32: 37-41.

    37) Sancak YC, Kayaardı S, Sagun E, İşleyici Ö, Sancak H. Van\'da Tüketime Sunulan Fermente Türk sucuklarının Fiziksel, Kimyasal, Mikrobiyolojik ve Organoleptik Niteliklerinin İncelenmesi, Yüzüncüyıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 1996; 7: 67-73.

    38) Şenol A, Nazlı B. Fermente Sucuklarda Bozulmalara Neden Olan Faktörlerin Tespiti Üzerine Araştırmalar. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 1996; 22(2): 355-370.

    39) Ünlütürk A, Turantas F. Gıda Mikrobiyolojisi. 2. Baskı, Çınarlı, İzmir: Mengi Tan Basımevi, 1999.

    40) Bracket RE. Presence and Persistence of L. monocytogenes in Food and Water. Food Technol 1988; 4: 162-164.

    41) Terplan G. Listerialar, Gıda Maddelerinde Bulunuşu ve Saglık Yönünden Önemi. Mikroorganizmalar ile Gıda Teknolojisi ve Gıda Hijyeni Arasındaki İlişkiye Bir Örnek. Listeria. Seminer, İstanbul Üniv. Vet. Fak. İstanbul: 1989.

    42) Koneman EW, Allen SD, Janda WM, Schreckenberger PC, and Winn WC. Antimicrobial susceptibility testing, In: Color Atlas and Textbook of Diagnostic. Microbiology, 5th Edition, New York: Lippincott, 1997.

    43) Çiftçioglu G. Kıyma, sucuk ve tavuk etlerinde, Listeria monocytogenes’in mevcudiyeti üzerine araştırmalar. Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, 1992.

    44) Schmidt U, Seeliger HPR, Glenn E, Langer B, Leistner L. Listerienfunde in Rohen Fleischerzeugnissen. Mitteilungsblatt der Bundesanstalt für Fleischforschung, Kumblach 1988; 101: 8080-8087.

    45) Sireli T, Erol İ. Hazır kıymalarda Listeria türlerinin araştırılması, Türk Veterinerlik ve Hayvancılık Dergisi 1999; 23: 373-380.

    46) Çon AH, Kaya M, Gökalp HY. Sucuklardan Listeria monocytogenes ve diger listeria türlerinin izolasyonu ve identifikasyonu, KÜKEM Derg 1993; 16: 78-80.

    47) Kaya M, Gökalp HY. Bazı et ürünlerinde Listeria monocytogenes’in aranması, karakterizasyonu ve kontrolü üzerine araştırmalar. Bursa II. uluslararası gıda sempozyumu, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Gıda Teknolojisi Araştırma Enstitüsü. 1991; 168-178.

    48) Kolsarıcı N, Ertaş AH, Şahin ME. Afyon, Ankara ve Aydın Yöresi Sucukların Bileşimi Üzerine Araştırma. Gıda 1986; 11: 34-39.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    [ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]