Geri

Rat Beyninde Nonilfenol ve Bisfenol A Kaynaklı Nörotoksisitede Morus alba Ekstraktının Antioksidan ve Anti-inflamatuvar Yolaklar Üzerindeki Etkileri

Cilt 40, Sayı 2

Haziran 2026 · Sayfalar 188-197

Rat Beyninde Nonilfenol ve Bisfenol A Kaynaklı Nörotoksisitede Morus alba Ekstraktının Antioksidan ve Anti-inflamatuvar Yolaklar Üzerindeki Etkileri

Effects of Morus alba Extract on Antioxidant and Anti-Inflammatory Pathways in Nonylphenol- and Bisphenol A-Induced Neurotoxicity in Rat Brain

Muhammed ETYEMEZ1, Sedat GÖKMEN2, Musa TATAR3, Mehmet Sait ATAR3, Çağatay SALUM1, Yasin AKKEMİK4, Veysel DOĞAN5, Kıymet Kübra TÜFEKCİ6

1Kastamonu University, Faculty of Veterinary Medicine, Department of Physiology, Kastamonu, TÜRKİYE
2Kastamonu University, Faculty of Veterinary Medicine, Department of Pharmacology and Toxicology, Kastamonu, TÜRKİYE
3Kastamonu University, Faculty of Veterinary Medicine, Department of Histology and Embryology, Kastamonu, TÜRKİYE
4Kastamonu University, Faculty of Veterinary Medicine, Department of Food Hygiene and Technology, Kastamonu, TÜRKİYE
5Kastamonu University, Faculty of Veterinary Medicine, Department of Animal Nutrition and Nutritional Diseases, Kastamonu, TÜRKİYE
6Kastamonu University, Faculty of Medicine, Department of Histology and Embryology, Kastamonu, TÜRKİYE
Anahtar Kelimeler: Bisfenol A nonilfenol Morus alba ekstraktı antioksidan beyin nörotoksisite oksidatif stres inflamasyon
Keywords: Bisphenol A nonylphenol Morus alba extract antioxidant brain neurotoxicity oxidative stress inflammation

Endokrin bozucular, hayvanlarda ve insanlarda iç hormonal dengeyi bozarak, hücreleri oksidatif hasara uğratarak geçici ve kalıcı etkilere neden olmaktadır. Endokrin bozucular arasında Bisfenol A (BPA) ve Nonilfenol (NP) ise nörotoksisite için en önemli risk potansiyeline sahip olan iki üyesidir. Beyaz dut Morus alba (MA) meyvesi dünya genelinde tüketilen meyveler arasındadır. Bilimsel araştırmalar, beyaz dut meyve ekstraktının antioksidan, hepatoprotektif, hipotansif, antikanser, antianksiyete, hipolipidemik ve antidiüretik gibi çeşitli farmakolojik etkilerini göstermiştir. Çalışmamızda BPA ve NP'nin ayrı ayrı ve birleşik verilmesiyle beyindeki oksidan ve inflamatuar etkisine karşı MA ekstraktının antioksidan ve antiinflamatuar kapasitesi araştırılmıştır. Bu amaçla, 48 adet erkek Wistar albino ırkı ratlar deneysel olarak gruplandırılmıştır ve tüm maddeler (BPA 100 mg/kg, NP 100 mg/kg, MA ekstraktı 0.5 mL/kg) oral gavajla verilmiştir. Lipid peroksidasyon belirteci MDA düzeyleri ile antioksidan belirteç için GSH, GPx ve CAT aktiviteleri spektrofotometrik analiz edilmiştir. İnflamasyon belirteçleri olarak IL-1β, IL-6 ve TNF-a seviyeleri ELİSA yöntemiyle belirlenmiştir. Sonuçlarımız, BPA (p=0.009) ve NP (p=0.0006) ayrı ayrı ve birlikte (p=0.0001) verildiğinde MDA seviyelerini artırmış, GSH (p=0.014) ve CAT (p=0.002) aktivitesini ise birlikte (BPA+NP) verildiğinde azaltmıştır. MA ekstraktı ise MDA düzeylerini genel olarak azaltmış (p=0.031), GSH ve CAT aktivitelerini olumlu yönde etkileyebilmektedir. BPA+NP grubu analiz edilen inflamasyon parametrelerini artırmış (sırasıyla, p=0.01, 0.001, 0.0001) ve ekstrakt ise özellikle IL-1β değerlerini azaltmıştır (p=0.047). Serebral korteksde BPA+NP gruplarında nöron ve nöroglial hücrelerde dejenerasyon ve perinöronal ödem bulguları gözlemlenirken, MA ekstraktı bir miktar normale döndürmüştür. BPA oksidatif hasarda daha etkiliyken, NP inflamasyonu tetiklemekte daha baskın görülmüştür. Sinerjik etkisi ise yüksek düzeyde nörotoksisite meydana getirdi. MA ekstraktı lipid peroksidasyonu önlemiş ve daha çok antinflamatuar özellik göstermiştir. Bu etkisinin hücre içi farklı veya benzer birtakım antinflamatuar ve antioksidan yolaklarının gen, protein ekspresyonu ve davranış testleri üzerinde araştırılmasının faydalı olabileceği tahmin edilmektedir.