DİŞİ KOBAYLARDA (Cavia porcellus) DUODENUM MUKOZASININ POSTNATAL GELİŞİMİ ÜZERİNE IŞIK MİKROSKOPİK İNCELEMELER

Bu çalışma, kobaylarda duodenum mukoza’sının postnatal gelişiminin ışık mikroskobik olarak ortaya konulması amacıyla yapıldı. Laparoskopik cerrahi yöntemiyle elde edilen duodenum, %10’luk formalin solüsyonunda tespit edildi. Parafin bloklardan 5-7 µm kalınlığında alınan kesitlere hematoksilen-eosin ve periodic acid Schiff boyaması uygulandı. Çalışma grubu 56 kobaydan oluşmaktaydı. Duodenum’da gözlenen villi intestinales, intestinal crypt’leri döşeyen hücreler, intestinal ve duodenal bezler gibi önemli mukozal oluşumlar doğuştan mevcuttu. Yaşın ilerlemesiyle sayı ve büyüklük bakımından ilerleme kaydettikleri tespit edildi. Ondördüncü günde villus yüksekliğinde ve crypt derinliğinde önemli bir artış gözlendi. Villus’lardaki goblet hücrelerinin, crypt’lerdeki goblet hücrelerinden daha uzun ve dar oldukları belirlendi.

This study was carried out to investigate the light microscopical changes in the duodenal mucosa of guinea pigs during postnatal development. Duodenum was obtained by laparoscopic surgery and then were fixed in buffered 10% formalin. The sections (5-7 µm) were cut in paraffin blocks and stained with haematoxylen-eosin and periodic acide Schiff stains. The study population was consisted of 56 female guinea pigs. In the duodenal mucosa, the main mucosal constituents, such as villi intestinales, lining cells of intestinal crypts, intestinal and duodenal glands were present at born. It was determined that they were increased both number and height accordance to age. It was seen that height of villus and depth of crypt were increased very important on14 days of age. The goblet cells of villi were higher and narrower than those of crypts.

Giriş

Kobaylarda duodenum, S şeklinde olup hepar’ın visceral yüzüyle temastadır [6]. Duodenum, sindirim sisteminin diğer kısımları gibi müköz, submüköz, musküler ve seröz katmanlardan oluşur. Müköz tabakanın dışında yer alan lamina epithelialis, tek katlı prizmatik hücreler ile bu hücreler arasında bulunan goblet hücrelerinden meydana gelir. Goblet hücrelerinin sayıları villus’un uç kısmına doğru azalır. Duodenum’un başlangıç kısmında, submukoza içinde dallanmış kıvrımlı tubuler bez grupları içeren duodenal bezler yer alır [9]. Duodenal bezler, Lieberkühn crypt’lerinin değişime uğramış uzantılarıdır [14]. Literatür taramalarında; laboratuar hayvanlarından sıçan [1-4, 7, 11-15, 18, 19, 21], fare [10, 16], tavşan [20, 22] ve kobay [5, 8] duodenum’u üzerinde çeşitli araştırmalar yapılmasına karşın, kobay duodenum’unun postnatal gelişimi üzerinde yapılmış ayrıntılı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu nedenle, çalışmada kobaylarda duodenum’un postnatal gelişiminin incelenmesi amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem

Elazığ Viroloji Enstitüsü'nden temin edilen kobaylar çoğaltılarak kayıtları tutuldu. Çalışmada; 1, 14, 28, 42, 84, 126, 180 günlük olmak üzere 7 grup oluşturuldu. Her grup için 8 olmak üzere, toplam 56 adet dişi kobay kullanıldı. Kobaylar ether ile anestezi edildi ve öldürüldü. Usulüne uygun bir şekilde [17] yapılan diseksiyondan sonra, duodenum’un vücutta bulunduğu yer ve pozisyonu incelendi.

Duodenum’un pylorus’a yakın, orta ve jejunum’a yakın bölümlerinden alınan 0.5-1 cm³'lük doku örnekleri %10'luk formalin solüsyonunda tespit edildi. Yıkama ve dereceli alkollerle dehidrasyona tabi tutuldu. Xylol ile saydamlaştırılarak parafinde bloklandı. Hazırlanan parafin bloklardan 5-7 µm kalınlığında kesitler alındı. Alınan bu kesitlere rutin incelemeler için hematoksileneosin, glikoproteinler için de periodic acid Schiff boyamaları uygulandı. Mikrometrik ölçümler mikroskoba uyarlanan objekt mikrometre yardımıyla alındı.

Bulgular

Duodenum’un, hepar’ın visceral yüzünde S şeklinde bir seyir izlediği, pars descendens kısmının duodenum’un en uzun bölümünü oluşturduğu ve sağ böbreğin arkasında transversal bir seyir izlediği saptandı. Pars ascendens kısmının oldukça kısa olduğu ve plica duodenocolica ile colon’a bağlandığı gözlendi.

Bir günlük kobaylarda villus’ların belirgin olduğu, duodenum mukoza’sının lamina epit-helialis’inin tek katlı yüksek prizmatik hücrelerden ve bu hücrelerin aralarında lokalize olan goblet hücrelerinden oluştuğu tespit edildi. Goblet hücrelerinin P.A.S. pozitif reaksiyon verdikleri belirlendi (Şekil 1-2). Villus yüksekliklerinin ve crypt derinliklerinin yaşa bağlı olarak bir artış gösterdikleri saptandı (Tablo1). Ondördüncü günde villus yüksekliği ile crypt derinliğindeki önemli artışlar dikkat çekmekteydi. Duodenal bezlerin daha çok duodenum’un başlangıç kesiminde yer aldıkları görüldü (Şekil 3).

A, B, C, D, E, F: Aynı sütunda farklı harfleri taşıyan ortalamalar arasındaki farklılıklar önemlidir (p<0.01); a, b, c, d, e, f: Aynı sütunda farklı harfleri taşıyan ortalamalar arasındaki farklılıklar önemlidir (p<0.01).

Duodenal bez hücrelerinin bir lümen etrafında dizildikleri ve goblet hücrelerinin içerdikleri glikoproteinlerden dolayı kırmızıya boyandıkları tespit edildi (Şekil 4). Lamina propria’da yer alan Lieberkühn crypt’lerindeki goblet hücrelerinin, duodenal bez hücrelerindeki goblet hücrelerine göre açık renkte boyandıkları saptandı (Şekil 5-6). Yetişkin kobaylarda, crypt’lerdeki goblet hücrelerinin, genellikle crypt’lerin üst kısmında yer aldıkları ve nucleus’larının koyu renge boyandıkları tespit edildi. Villus’lardaki goblet hücrelerinin, crypt’lerdeki goblet hücrelerinden daha uzun ve dar oldukları gözlendi.

Bir günlük kobayda duodenum. v-villus, c- crypt tabanında intestinal bezler, P.A.S., X66.

Bir günlük kobayda duodenum mukoza’sının lamina epithelialis’indeki prizmatik (p) ve PAS pozitif reaksiyon veren goblet hücreleri (g). P.A.S., X132

Ondört günlük kobayda duodenum. b-submukoza’da yer alan duodenal bezler, P.A.S., X264.

Yüzseksen günlük kobayda duodenal bez hücrelerinin bir lümen (m) etrafında dizildikleri ve goblet (g) hücrelerinin apikal kısımlarının PAS pozitif reaksiyon verdikleri görülmekte. P.A.S., X330.

yüzyirmialtı günlük kobayda duodenum.g-duodenal bez hücrelerinde apikal kısımlarsekretorik granüllerle dolu goblet hücreleri, H.E., X132.

Submukoza’da lokalize olan duodenal bezlere ait hücrelerin bir lümen etrafında dizili oldukları tespit edildi (Şekil 6).

Yüzseksen günlük kobayda duodenum.c-Crypt tabanında yer alan intestinal bezler, H.E., X132.

Tartışma

Ratlarda yaşın ilerlemesiyle crypt’lerin ve villus’ların sayısında artış gözlendiği bildirilmiştir [1, 4, 7, 12, 18]. Viguera ve ark. [21] ise, rat ince barsaklarında villus sayısının postnatal 35. güne kadar azaldığını, fakat diğer parametrelerin arttığını, 35. günden sonraki değişimin fazla olmadığını belirtmiştir. Buts ve De Meyer [2], postnatal 15-30. günlerde mukozal parametrelerde bir artışın olduğunu ve 40 günlüklerde ise yetişkin hayvanlara benzerlik gösterdiklerini bildirmişlerdir. Kobaylarda villus uzunluklarının ve crypt derinliklerinin doğumdan itibaren artış gösterdikleri saptandı.

Duodenum epithel’inin prizmatik hücreler ile bunların arasında yer alan goblet hücrelerinden oluştukları [9, 14] ve goblet hücrelerinin P.A.S. pozitif reaksiyon verdikleri belirtilmiştir [14]. Merzel ve Leblond [16], crypt’lerdeki goblet hücrelerinin genellikle crypt’lerin üst yarımında bulunduğunu ve villus’lardaki goblet hücrelerinin, crypt’lerdeki goblet hücrelerinden daha uzun ve dar olduğunu ifade etmişlerdir. Çalışmadaki gözlemler de aynı doğrultudadır.

Duodenal bezlerin, submukoza’da rastgele dağıldıkları, hücre görünümlerinin, fonksiyonlarına göre alçak prizmatik ya da kübik şekilli olabilecekleri [10] ve goblet hücrelerinin P.A.S. pozitif reaksiyon verdikleri bildirilmiştir [5]. Krause ve Leeson [14], iki aylığa kadar duodenal bezlerde bir artışın olduğunu, hücrelerin sitoplazmasının büyük kısmının sekretorik materyallerle dolu olduğunu, nucleus’un büyüdüğünü ve sitoplazmanın basal’inde yer aldığını belirtmişlerdir. Araştırmada da benzer bulgulara rastlanmıştır.

Toofanian ve Targowski [20], tavşanlarda intestinal bezlerin, villus’ların tabanında ve submukozal dokuda yer aldıklarını ve bu bezi oluşturan hücrelerin villus epithel hücrelerinden daha koyu bir görünüm sergilediklerini belirtmişlerdir. Duodenal bez hücrelerinin, intestinal bez hücrelerine göre daha açık renkte oldukları görüldü.

Yetişkin ratlarda ortalama villus yüksekliğin 611±29.68 µm olarak belirtilmiştir [18]. Bu araştırmada ise yetişkin kobaylarda ortalama villus yüksekliği 630±2.31 µm olarak saptandı. Özkan ve ark. [18], 1-25. gün arasındaki ratların duodenum’larında crypt derinliğinin 23. günden itibaren belirgin hale geldiğini ve villus yüksekliğinin 25 günlük ratlarda 547±35.37 µm olarak yetişkinlerde ölçülen ortalama villus yüksekliğinin % 89.53’ü seviyesinde olduğunu saptamışlardır. Bu çalışmada kobay duodenum’larında; villus yüksekliğinin ve crypt derinliğinin 1-14. günler arasında önemli bir artış gösterdiği tespit edildi. Ayrıca, villus boylarının 126. güne kadar, crypt derinliğinin ise 42. güne kadar artış gösterdikleri saptandı.

Sonuç olarak; kobay duodenumun’da villi intestinales, intestinal crypt’ler, duodenal bezler gibi önemli mukozal oluşumların doğuştan mevcut oldukları, yaşın ilerlemesiyle hem sayı hem de hacim olarak belirgin bir artış gösterdikleri tespit edildi.

Figures

References

1. Borghi F, Petrino R, Bellora P, Gattuso G, Di Napoli A, Cellino G, Levi AC. Postnatal development of intestinal villi in the rat. Determination of villus size gradient. Panminerva Med 1994; 36: 149-151.
2. Buts JP, De Meyer R. Postnatal proximodistal development of the small bowel mucosal mass in growing rats. Biol Neonate 1981; 40: 62-69.
3. Clarke RM. The effect of growth and of fasting on the number of villi and crypts in the small intestine of the albino rat. J Anat 1972; 1: 27-33.
4. Clarke RM. The effects of age on mucosal morphology and epithelial cell production in rat small intestine. J Anat 1977; 123: 805-821.
5. Cochrane W, Davies V, Palfrey AJ and Stockwell RA. The histochemistry and electron microscopy of Brunner’s glands in the Guinea pig. J Anat 1964; 98:1-10.
6. Çalışlar T. Laboratuvar hayvanları anatomisi. Fırat Üniv Vet Fak Yay No:14. Ankara. Ankara Üniv Basımevi, 1978; 29-42.
7. Ecknauer R, Vadakel T, Wepler R. Intestinal morphology and cell production rate in aging rats. J Gerontol 1982; 37: 151-155.
8. Evans EM, Wrigglesworth KB and Pover WFR. Studies on epithelial cells isolated from Guinea pig small intestine. J Cell Biol 1971; 51: 452-464.
9. Fawcett DW. A Textbook of Histology. Eleventh edition. WB Saunders Company, 1986.
10. Friend DS. The fine structure of the Brunner’s glands in the mouse. J Cell Biol 1965; 25: 563-576.
11. Goodlad RA and Wright NA. Changes in intestinal cell proliferation, absorption capacity and structure in young, adult and old rats. J Anat 1990; 173: 109-118.
12. Holt PR, Pascal RR, Kotler DP. Effect of aging upon small intestinal structure in the Fischer rat. J Gerontol 1984; 39: 642-647.
13. Kapadia DS, Baker SJ. The effects of alterations villus shape on the intestinal mucosal surface of the albino rat. The relationship between mucosal surface area and the crypts. Digestion 1976; 14: 246-268.
14. Krause WJ and Leeson CR. The origin, development and differentiation of Brunner’s glands in the rat. J Anat 1967; 101: 309-320.
15. Mathan M, Moxey PC and Trier JS. Morphogenesis of fetal rat duodenal villi. Am J Anat 1975; 146: 73-92.
16. Merzel J and Leblond CP. Origin and renewal of the mouse small intestine. Am J Anat 1969; 124: 281-306.
17. Özeti N, Atatür M. Omurgalıların Diseksiyon Kılavuzu. İzmir. Ege Üniv. Fen Fak. Kitaplar Serisi No:70, 1975.
18. Özkan ZE, Dinç G, Aydın A. Ratlarda (Rattus norvegicus) duodenum’un morfolojik gelişimi üzerinde incelemeler. FÜ Sağlık Bil Dergisi 1998; 12: 129-132.
19. Quaroni A. A crypt cell development in newborn rat small intestine. J Cell Biol 1985; 100: 1601-1610.
20. Toofanian F, Targowski SP. Morphogenesis of rabbit small intestinal mucosa. Am J Vet Res 1982; 43: 2213-2219.
21. Viguera RM, Rojas-Castaneda J, Hernandez R, Reyes G, Alvarez C. Histological characteristics of the intestinal mucosa of the rat during the first year of life. Lab Anim 1999; 33: 393-400.
22. Yu B and Chiou WS. The morphological changes of intestinal mucosa in growing rabbits. Lab Anim 1997; 31: 254-63.