İnkübasyon ve İnkübasyondan Sonraki Bazı Dönemlerde Bıldırcın(Coturnix coturnix japonica) Üropigi Bezinin Histokimyasal Yapısı

Bu çalışma inkübasyonun 13., 15. ve 17. günleri ile inkübasyon sonrası 1 haftalık dönemde bıldırcın (Coturnix coturnix japonica) üropigi bezinin histokimyasal özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapıldı. İnkübasyonun 13. ve 15. günlerinde uygulanan Sudan Black B ve Best's Carmin yöntemlerine karşı üropigi bezinin hiçbir bölgesinde reaksiyon gözlenmedi. Uygulanan Nile Blue Sulphate yöntemiyle inkübasyonun 13. gününde bezin tamamında hidrofobik lipidlerin baskın olduğu belirlendi. İnkübasyonun 17. gününde ise 15. güne göre merkezi boşluğu çevreleyen epitelde ve tomurcukların uçlarındaki hücrelerde fosfolipidlerin daha zayıf reaksiyon gösterdiği saptandı. 1 haftalık dönemde üropigi bezinin glikojen bölgesine bakan kısımlarında esterler ve trigliseridlerin, glikojen içeren bölgesinde bulunan hücrelerde ve tubuller arası bağ dokuda ise glikojenin varlığı saptandı. Üropigi bezinin merkezi lumeni çevreleyen hücrelerde fosfolipidlerin ve yağ bölgesindeki tubuluslarda serbest yağ asitlerinin bulunduğu belirlendi.

Present study was aimed to determine the histochemical properties of uropygial gland of quail (Coturnix coturnix japonica) during 13th, 15th and 17th days of incubation and periods a week after incubation. Nothing area of uropygial gland was showed positive reaction opposite to Sudan Black B and Best's Carmin methods in 13th and 15th days of incubation. Hidrophobic lidips were found dominant in Nile Blue Sulphate method to 13th day of incubation. Fosfolipid showed weak reaction in epithelia and edge cells of tubules surrounded around of central lumen in17th day of incubation than 15th day of incubation. It was detected that esters and trigliserids in layers near in the glycogen region detected in glycogen intertubuler connective tissue and in cells existed in the glycogen region of uropygial glands during a week period. The existance of free fatty acids in tubules in the sebaceous region and phospholipids cells in the lining central cavity of uropygial glands were determined.

Giriş

Üropigi bez kuşlarda kuyruğun dorsalinde bulunan tek deri bezidir[1-3]. Organ bağ dokusundan oluşan bir kapsülle sarılmıştır ve iki lobtan oluşmuştur[4-7].Her lob, merkezi bir kanal çevresinde radiyer tarzda dizilmiş, çok katlı epitel ile örtülü çok sayıda tubul içerir.[6-10]. Histokimyasal tekniklerin uygulanması sonucunda üropigi bezinin iki tabakadan oluştuğu bildirilmiştir. Her tubul bir sebasiyoz bir de glikojen katmanından oluşur. Glikojen tabakası lobun lümenine doğru devam eder[3].

Holokrin salgı yapan üropigi bez yağ ve yağlı maddeleri üretir[3].Üropigi bezinin salgısı, yağ asidi esterlerinden oluşan mumlar, uzun ve kısa zincirli yağ asitleri, trigliseridler, yağ sentezinde rol alan enzimler ve hücre yıkıntılarını içeren kompleks bir bileşime sahiptir[11]. Kuyruk tüylerinin hareketiyle bütün tüy ve teleklerin üzeri salgıyla kaplanarak, tüylerin yağlanması sağlanır[6,12].

Bazı araştırıcılar[13,14] üropigi bezinin memelilerdeki yağ bezlerine benzer bir fonksiyon gösterip, gonadal hormonların etkisi altında çalıştığını bildirmişlerdir. Ördeklerde[15] ve bıldırcınlarda[16] yapılan bir çalışmada üropigi bezinde androjen reseptörlerinin bulunduğu belirtilmiştir.

Farklı kuş türlerinde üropigi bezi üzerine yapılan araştırmalarda[5,6,9,10,17] bezin tubul epitelinin yaşa, diyete[5], cinsiyete[18], türlere[6] ve çeşitli hormonlara[7,8] bağlı olarak değiştiği bildirilmektedir.

Farklı erişkin kuş türleri üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda üropigi bezinin histolojik ve histokimyasal özellikleri[4-10,17,19] bulunmasına karşın inkübasyon sürecini de kapsayan çalışma sayısının kısıtlı olması konunun önemini artırmaktadır.

Bu çalışma inkübasyonun 13., 15., ve 17. günlerinde ve inkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde bıldırcın (coturnix coturnix japonica) üropigi bezi'in histokimyasal yapısının belirlenmesi amacıyla yapıldı.

Gereç ve Yöntem

Bu çalışmada inkübasyonun 13, 15. ve 17. günleri ile inkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemden 5 er adet olmak üzere toplam 20 adet bıldırcın (Coturnix coturnix japonica) kullanıldı. Çalışmada kullanılan bıldırcınlar SDÜ Ziraat Fakültesi Çiftçi Eğitim Tarımsal Uygulama Merkezi Tavuk Kümesi'nden temin edildi. Uzun süre eter etkisinde bırakılan bıldırcınlardan alınan üropigi bezin bir bölümü yağların fiksasyonu için +4°C'de Baker[20]'ın Formol-Kalsiyum solüsyonunda 6–7 saat süreyle tespit edildi. Dondurma mikrotomuyla 10–12 μm kalınlığında kesitler alındı. Bu kesitlere sudanofilik lipid (siyah), esterler ve trigliserid (mavi-siyah), fosfolipidlerin (gri) belirlenmesi için Sudan Black B[21] ve Serbest yağ asitleri (pembe-mavi), hidrofobik lipidler (pembe) ve fosfolipidlerin (mavi) belirlenmesi için Nile Blue Sulphate[22] boyama yöntemleri uygulandı.

Üropigi bezinden alınan diğer örnekler ise %10'luk formaldehitte 24 saat tespit edildi. Yıkama işleminden sonra rutin histolojik doku takibi işleminden geçirilen örnekler parafinde bloklandı. Hazırlanan parafin bloklardan 4–5 μm kalınlığında kesitlere alındı. Bu kesitlere üropigi bezinin genel histolojik yapının belirlenmesi için hematoksilen-eozin[23] ve glikojenin belirlenmesi için Best's Carmin[24] boyama yöntemleri uygulandı.

Hazırlanan preparatlar Olympus CX 41 tipi ışık mikroskobunda incelendi ve ilgili kısımlardan fotoğraf çekimi yapıldı.

Bulgular

Uygulanan Best's Carmin yöntemine karşı inkübasyonun 13. ve 15. günlerinde bezin hiçbir bölgesinde reaksiyon gözlenmedi. İnkübasyonun 13. gününde merkezi boşluğu döşeyen epitelle bağlantılı çok sayıda primer tomurcuk oluşmaya başladığı belirlendi. Bu tomurcukların sonraki dönemlerde uzayarak primer sapları meydana getirdiği gözlendi. İnkübasyonun 17. gününde primer sapların uçlarında sekonder ve tersiyer tomurcukların şekillenmeye başladığı belirlendi (Şekil 1). Bu dönemde uygulanan Best's Carmin yöntemine karşı tersiyer tomurcukların uç kısımlarındaki hücrelerde pozitif reaksiyon saptandı (Şekil 2).

İnkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde üropigi bezinin basit tubuler yapıda ve bağ dokudan kapsülle sarılmış iki lobtan oluştuğu, her lobun merkezi bir kanal çevresinde radiyer tarzda dizilmiş, çok katlı epitel ile örtülü çok sayıda tubul içerdiği belirlendi (Şekil 3). İnkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde uygulanan Best's Carmin yöntemine karşı üropigi bezinin glikojen içeren bölgesinde bulunan hücrelerde ve yağ bölgesinde tubuller arası bağ dokuda glikojenin varlığı saptandı (Şekil 4).

İnkübasyonun 13. ve 15. günlerinde uygulanan Sudan Black B yöntemine karşı üropigi bezinin hiç bir bölgesinde reaksiyon gözlenmezken aynı yöntemle inkübasyonun 17. gününde merkezi boşluğu çevreleyen epitel ile bezin çevre dokularla komşu olan bölgelerinde ester ve trigliseridlerin varlığı tespit edildi (Şekil 5). İnkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde ise Sudan Black B uygulamasında üropigi bezinin yağ bölgesindeki tubulusların glikojen içeren bölgesine komşu kısımlarında ester ve trigliseridlerin daha güçlü reaksiyon gösterdiği belirlendi (Şekil 6). Glikojen içeren bölgesinde ise reaksiyona rastlanmadı.

Uygulanan Nile Blue Sulphate yöntemi sonucunda inkübasyonun 13. gününde hidrofobik lipidlerin bezin tamamında baskın olduğu belirlendi (Şekil 7). Aynı yöntemle inkübasyonun 15. gününde merkezi boşluğu çevreleyen epitelde ve tomurcukların uçlarındaki hücrelerde fosfolipid varlığı belirlendi (Şekil 8). İnkübasyonun 17. gününde ise aynı boyama yönteminde 15. güne göre aynı bölgelerin daha zayıf reaksiyon gösterdiği belirlendi. İnkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde merkezi lumeni çevreleyen hücrelerde fosfolipidlerin varlığı saptandı. Yağ bölgesindeki tubuluslarda ise serbest yağ asitlerinin bulunduğu belirlendi (Şekil 9).

Tartışma

Araştırıcılar[4-7] üropigi bezin basit tubuler yapıda, holokrin tipte salgı yapan, bağ dokudan kapsülle sarılmış iki lobtan oluştuğunu bildirmişlerdir. Bazı araştırıcılar da[6,10] üropigi bezin her lobunun merkezi bir kanal çevresinde radiyer tarzda dizilmiş, çok katlı epitel ile örtülü çok sayıda tubul içerdiğini saptamışlardır. Bu çalışmada da 1 haftalık dönemde benzer bulgular elde edildi.

Cater ve Lawrie[9] inkübasyonun 17. gününde tavuk civcivlerinde merkezi boşluk ve merkezi tubulleri döşeyen hücrelerde Sudan Black B metodu sonucunda yağları saptamışlardır. Bu çalışmada da aynı uygulama sonucunda inkübasyonun 17. gününde merkezi boşluğu çevreleyen epitelin ve bezi çevreleyen mezenkim dokunun bazı bölgelerinde esterler ve trigliseridlerin varlığı saptandı. Aynı araştırmacılar[9] inkübasyonun 8. gününden itibaren üropigi bezin merkezi boşluğu astarlayan hücrelerde rastlanmıştır. Tomurcukların oluşmasıyla tomurcukların merkezindeki hücrelerde glikojen belirlenmiştir. Bu çalışmada da inkübasyonun 17. gününde tersiyer tomurcukların uç kısımlarındaki hücrelerin glikojen içerdiği saptandı. Aynı araştırıcılar[9] inkübasyondan hemen sonraki günlerde glikojen tabakasının tubullerinin glikojen içerdiklerini belirlemişlerdir. Bu çalışmada da inkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde üropigi bezinin glikojen içeren bölgesinde bulunan hücrelerde ve tubuller arası bağ dokuda glikojenin varlığı saptandı.

Sonuç olarak bu çalışmada üropigi bezde inkübasyonun 13. günden itibaren hidrofobik lipidlerin, 15. ve 17. günlerde fosfolipidlerin, ester ve trigliseridlerin varlığı belirlendi. Glikojene ise ilk kez inkübasyonun 17. gününde rastlandı. İnkübasyondan sonraki 1 haftalık dönemde ise glikojen içeren bölge olarak adlandırılan tabakada bulunan hücrelerde glikojen bulunduğu belirlendi. Ester ve trigliseridlerin üropigi bezinin yağ bölgesindeki tubuluslarda daha güçlü reaksiyon gösterdiği belirlendi Glikojen içeren bölgesinde ise reaksiyona rastlanmadı. Serbest yağ asitlerin ve fosfolipidlerin ise üropigi bezin yağ bölgesinde yoğunlaştığı belirlendi.

References

1. Kolattukudy PE. Avian uropygial (preen) gland. Methods in Enzymology 1981; 72(1): 714-720.
2. Dursun N. Evcil kuşların anatomisi. Gezici M. (Editör) Gl. Uropygialis (Burzel bezi). Ankara: 2002: 222.
3. Aslan Ş. Veteriner Özel Histoloji. Özer A. (Editör). Örtü Sistemi. 1. Basım. Nobel Yayınevi. 2008. 131-132.
4. Bride J, Gomot L. Changes at the ecto-mesodermal interface during development of the duck preen gland. Cell Tiss Res 1978; 194: 141-149.
5. Zık B, Erdost H. Horozlarda acı kırmızıbiberli rasyonla beslemenin üropigi bezi üzerine etkisinin histolojik yönden incelenmesi. Turk J Vet Anim Sci 2002; 26: 1223-1232.
6. Koçak Harem M, Altunay H, Harem İŞ, Beyaz F. Yaban ve evcil ördeklerde preen bezi üzerinde histomorfolojik ve histokimyasal çalışmalar Journal of Health Sciences 2005; 14(1): 20-30.
7. Atalgın H, Kürtül İ. Arterial vascularization of the uropygial glands ( Gl. Uropygialis) in the japanese quail ( Coturnix coturnix japonica) and silver polish (Gallus gallus domesticus). Anat Histol Embryol 2008; 37: 177-180.
8. Cater DB, Lawrie NR Some histochemical and biochemical observation on the preen gland. J Physiol 1950; 111: 231-243.
9. Cater DB, Lawrie NR. A histochemical study of the developing preen glands of chicks from fourteenth day of incubation until fourteen days after hatching. J Physiol 1951; 112: 405-419.
10. Kamiya S, İzumisawa Y, Tsukushi M, Amasaki H, Daigo M. Histochemical studies on polysaccharides in the uropygial gland of ducks. Bull Nippon Vet Zootch Coll 1986; 35: 1-7.
11. Bhattacacharyya SP. Ghosh. A. Histochemical studies on the enzymes of the uropygial gland. Acta Histochem Bd 1971; 39: 318-326.
12. Moyer BR, Rock AN, Clayton DH. Experimental test of the importance of preen oil in rock doves (Columba livia). Department of Biology The Auk 2003; 120 (2): 490-496.
13. Bhattacacharyya SP, Sahu C. Histomorphological and histochemical studies on the preen gland of cortisone-treated male pigeons. Anat Anz Bd 1971; 140: 162-169.
14. Maiti BR, Ghosh A. Cytomotphological and histochemical studies of the uropygial gland of the scorbutic bulbul, Pycnonotus Cafer. Acta Histochem Bd 1972; 42: 217-229.
15. Daniel JY, Vignon F, Assenmacher I, Rochefort H. Evidence of androgen and estrogen receptors in the preen gland of male ducks. Steroids 1977; 30: 703-709.
16. Amet Y. Steroides sexuels et glandes a secretion externe de la peau: proprietes des rececpteurs des androgenes dans la glande uropygienne de la caille adulte. Comparaison avec la glande doacale. These de Ille cycle. Universite de Bretagne Occidentale. 1982.
17. Montalti D, Salibian A. Uropygial gland size and avian habitat. Ornitol Neotrop 2001; 11: 297-306.
18. Abalain JH, Amet Y, Daniel JY, Floch HH. Androgen control of the secretion in the sebaceous-like preen gland. J Steroid Biochem 1984; 20 (1): 529-531.
19. Kanwar KC. Morphological and histochemical studies on the uropygial glands of pigeon and domestic fowl. Department of Zoology 1960; 28: 124-136
20. Baker JR. The histochemical recognition of lipine. Quart J Micr Sci 1946; 87: 441-463.
21. Lison L, Dagnelie J. Methodes nouvelles de coloration de la myeline. Bull Histol Appl Physiol Pathol. 1935; 12: 85-91.
22. Cain AJ. Use of nile blue in the examination of lipoids. Quart. J Micr Sci 1947; 88: 383-392.
23. Culling CFA, Reid PE, Dunn WL. A new histochemical method for the identification and visualization of both side chain acylated and non-acylated sialic acids. J Histochem Cytochem 1976; 24: 1225-1230.
24. Best FZ. Uber karmin ferbung des glykogens und der kerne. Wiss Mikr 1906; 23: 319-322.