Parazitoloji laboratuvarına muayene amacıyla getirilen bir Akdeniz Bukalemunu'nda (Chamaeleo chamaeleon) 2 adet dişi kene tespit edilmiştir. Bir pens yardımıyla boyun ve bacak bölgelerinden toplanan keneler stereo mikroskop altında incelenmiş, tek konaklı kenelerden Rhipicephalus (Boophilus) kohlsi (Hoogstraal and Kaiser, 1960) olarak teşhis edilmişlerdir. Koyun, keçi, sığır, geyik, antilop ve atlardan bildirilen bu keneye Türkiye'de insan ve keçilerde rastlanmıştır. Bu çalışmayla, R. (B.) kohlsi, Dünya'da ve Türkiye'de sürüngen hayvanlarda ilk kez bildirilmiştir.
Two female ticks were determined in a Mediterranean chameleon (Chamaeleo chamaeleon) which was brought to parasitology laboratory for examination. The ticks collected by forceps from neck and leg regions were identified under the stereo microscope as Rhipicephalus (Boophilus) kohlsi (Hoogstraal and Kaiser, 1960) which is one of the single host ticks. This tick that was reported in sheep, goat, cattle, deer, antelope and horse was found in human and goats in Turkey. This case is the first report from the reptile animals in Turkey and the world.
Giriş
Keneler kanla beslenmeleri esnasında irritasyon, alerji, felç, ekonomik kayıp ve ölümlere neden olurlar. Çok sayıda patojen bakteri, riketsiya, protozoon ve helmintleri bulaştırırlar{1]. Dünya'da Ixodidea ailesinde 13 kene cinsine bağlı toplam 683 kene türü bulunmaktadır[2]. Türkiye'de 5 cinse bağlı 38 kene türüne memeli, sürüngen ve kuşlarda rastlanmıştır[3,4].
Akdeniz Bukalemunu (Chamaeleo chamaeleon) Chamaeleonidae ailesine ait bir sürüngen türüdür. Bu sürüngenlerin ayrımı yandan basık vücutlarına ve zygodactyl ayak yapılarına bakılarak yapılır. İkisi bir, üçü de bir arada birleşen bu spesifik parmak yapıları nedeniyle ayakları yürümeden çok, yakalamaya yönelik fonksiyon kazanmıştır[5]. Akdeniz Bukalemunu Dünya'da geniş bir dağılım gösterir. Türkiye'de ise Akdeniz Bölgesi'ndeki doğal ormanlık alanlarda ve fidanlık bölgelerde yaşayan bir türdür[6].
Bu vakada, Akdeniz Bukalemunu (Chamaeleo chamaeleon) üzerinde rastlanan ixodid kene enfestasyonundan bahsedilecektir.
Olgu Sunumu
Mustafa Kemal Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Parazitoloji Laboratuvarına 29.09.2014 tarihinde muayene amacıyla getirilen Akdeniz Bukalemunu'nun boyun ve bacak bölgelerinde tespit edilen 2 adet dişi kene (Şekil 1a,b) pens yardımıyla toplanmıştır. Stereo mikroskop altında hipostom, palp, fisto, stigma, koksa, genital açıklık gibi ayırt edici özelliklerine bakılarak ilgili literatürler[1,7] yardımıyla R. (B.) kohlsi olarak teşhis edilmişlerdir. Dişilerde hipostom dişleri 4/4 sıralıdır. Poros arealar ovalimsi, armut şeklinde, gözleri büyüktür. Palpler hipostomdan kısadır ve birinci palp ekleminin çıkıntısında kıllar bulunmaktadır. Birinci koksada kenarlarında iki belirgin mahmuz bulunan V şeklinde bir yarık vardır (Şekil 1c,d).
Şekil 1: Akdeniz Bukalemunu'nun boyun ve bacak kısmında (a, b) rastlanan iki adet dişi R. (B.) kohlsi kenesi, c) göz, palp, hipostom, poros area, d) birinci koksada V şeklinde yarık
Tartışma
Coğrafi dağılımına ve morfolojik yapılarına göre farklı cins kabul edilen tek konaklı kenelerden Boophilus Curtice, 1891 ile üç konak değiştirdiği bildirilen Rhipicephalus Koch, 1844, türlerinin moleküler biyolojik çalışmalarla birden fazla ortak soydan meydana geldiği anlaşılmıştır. Bu nedenle Boophilus türleri, Rhipicephalus altcinsi olarak kabul görmüştür[8,9].
Dünya'da Rhipicephalus altcinsinde değerlendirilen Boophilus türlerine ait R. (B.) annulatus, R. (B.) kohlsi, R. (B.) microplus, R. (B.) australis, R. (B.) decoloratus, R. (B.) geigyi olmak üzere 6 tür tespit edilmiş olup (9) bunlardan ilk ikisi Türkiye'den bildirilmiştir[3,10,11]. Bu türlerden B. annulatus'a başta sığırlar olmak üzere koyun ve keçilerde rastlanmıştır[1]. Orta Doğu ve Batı Asya'dan bildirilen R. (B.) kohlsi'nin sığırlarda görülmekle birlikte, daha çok koyun ve keçileri tercih ettiği, ayrıca at, geyik ve antiloplarda bulunduğu bildirilmiştir[1,7,9]. Bu kene türüne Türkiye'de Mardin'de keçilerde, Sivas'ta ise insanlarda rastlanmış[10,11], ayrıca Güney Doğu Anadolu Bölgesi'nde Suriye sınırından bildirilmiştir[4].
Bu çalışma, Suriye'ye komşu Hatay ilinden tespit edilen, Dünya'da ve Türkiye'de sürüngen hayvanlardan bildirilen ilk R. (B.) kohlsi vakasıdır.
References
Karaer Z, Yukarı BA, Aydın L. Türkiye keneleri ve vektörlükleri. In: Özcel MA, Daldal N. (Editörler). Parazitolojide Artropod Hastalıkları ve Vektörler. Türkiye Parazitoloji Derneği Yayın No; 13, İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi 1997: 363-434.
Horak IG, Camicas JL, Keirans JE. The Argasidae, Ixodidae and Nuttalliellidae (Acari: Ixodida): A world list of valid tick names. Exp Appl Acarol 2002; 28: 27-54.
Bursalı A, Keskin A, Tekin S. A review of the ticks (Acari: Ixodida) of Turkey: Species diversity, hosts and geographical distribution, Exp Appl Acarol 2012; 57: 91-104.
Aydın L, Bakırcı S. Geographical distribution of ticks in Turkey. Parasitol Res 2007; 101: 163-166.
Keren-Rotem T, Bouskila A, Geffen E. Ontogenetic habitat shift and risk of cannibalism in the common chameleon (Chamaeleo chamaeleon). Behavior, Ecology and Sociobiology 2006; 59: 723-731.
Hódar JA, Pleguezuelos JM, Poveda JC. Habitat selection of the common chameleon (Chamaeleo Chamaeleon) (L.) in an area under development in Southern Spain: Implications for conservation. Biological Conservation 2000; 94: 63-68.
Rahbari S, Nabian S. The First Report of Rhipicephalus (Boophilus) kohlsi (Hoogstraal and Kaiser 1960) from Wild Goats (Capra hircus aegagrus) in Iran. Iranian J Parasitol 2007; 2: 53-56.
Caeiro V. Considerations on the present taxonomy of Ixodidae. Morphological versus molecular systematics genus Rhipicephalus and the genus Boophilus. RPCV 2006; 101: 37-39.
Burger TD, Shao R, Barker SC. Phylogenetic analysis of mitochondrial genome sequences indicates that the cattle tick, Rhipicephalus (Boophilus) microplus, contains a cryptic species. Molecular Phylogenetics and Evolution 2014; 76: 241-253.
Özer E, Güler S. Mardin'de keçilerde Boophilus kohlsi (Hoogstraal et Kaiser, 1960)'nin bulunuşu. Turk J Vet Anim Sci 1994; 18: 23-26.
Eren ŞH, Çeliksöz A, Korkmaz İ, ve ark. Sivas yöresinde kene tutma şikâyeti olan kişilerden çıkarılan kenelerin cins ve tür dağılımı. Cumhuriyet Med J 2010; 32: 2-8.
