İNEKLERDE GEBELİK SÜRECİNDE VE ERKEN POSTPARTUM DÖNEMİNDE ÖNEMLİ BİYOKİMYASAL VE ENZİMATİK PARAMETRELERİN ARAŞTIRILMASI

Bu çalışmada, ineklerde gebelik boyunca ve doğum sonrasında serum kolesterol, trigliserit, total protein, albumin, globulin, A:G oranı, düşük dansiteli lipoprotein-kolesterol (LDL-C), çok düşük dansiteli lipoprotein-kolesterol (VLDL-C), yüksek dansiteli lipoprotein-kolesterol (HDL-C), AST, ALT, LDH ve CK düzeylerinin değişip değişmediğinin ortaya konulması amaçlandı. Materyal olarak, yaşları 3-8 arasında değişen toplam 12 inek kullanıldı. Biyokimyasal parametreler, atomik absorbsiyon spektrofotometresinde (Olympus AU 600 model) ticari kitler kullanılarak tayin edildi.

Doğum sonrası total protein, albumin, globulin ve LDL-C düzeylerinde azalma olmasına rağmen, doğum öncesine göre istatistiki açıdan bir farkın (P>0,05) olmadığı tespit edildi. Kolesterol düzeyinin gebeliğin 6. ayından 9. ayına kadar azalma eğilimi gösterdiği, en düşük düzeye doğumda ulaştığı, 6 ve 7. ay değerlerinin doğum sonrasına göre yüksek (P<0,05) olduğu belirlendi. Doğum sonrası trigliserit düzeyleri doğum öncesine göre düşük (P<0,001) bulundu. HDL-C düzeyinin gebeliğin sonuna doğru arttığı ve doğum sonrası tekrar azaldığı tespit edildi (P<0,05). Prepartum ve postpartum dönemede, VLDL-C seviylerinin değişmediği görüldü (P>0,05). Doğum sonrasında doğum öncesine göre serum AST, ALT ve LDH düzeylerinde önemsiz (P>0,05) artışlar, CK düzeyinde ise önemli (P<0,05) artışlar gözlendi.

Sonuç olarak, doğumda kolesterol ve trigliserit düzeylerinin doğum öncesi aylara göre azaldığı, HDL-C ve CK düzeylerinin artış gösterdiği, ancak total protein, albumin, globulin, LDL-C ve VLDL-C, AST, ALT ve LDH düzeylerinde önemli bir değişikliğin olmadığı tespit edildi.

The aim of this study was to determine the levels of serum cholesterol, triglyceride, total protein, albumin, globulin, low density lipoprotein-cholesterol (LDL-C), very low density lipoprotein-cholesterol (VLDL-C) and high density lipoprotein-cholesterol (HDL-C) during pregnancy and postpartum periods. As material, 12 cows from 3-8 years of age were used. Biochemical parameters were analysed by using commercial kits at the atomic absorption spectrophotometry (Olympus AU 600 model).

Although total protein, albumin, globulin and LDL-C levels decreased at parturation than the prepartum stage, no statistical difference (P>0.05) was observed. Cholesterol level exhibited decrease trends after the 6^th month of pregnancy reaching the lowest level at parturation. The values of 6 and 7 months were higher than postpartum (P<0.05). Levels of triglyceride in postpartum were lower than prepartum (P<0.001). Serum HDL-C levels increased towards the end of pregnancy and decreased again after parturation (P<0.05). Levels of VLDL-C at prepartum and pospartum stages did not change (P>0.05). Insignificant increases were found for serum ALT, AST and LDH levels during pregnancy, compared with postpartum period (P>0.05). Serum CK level increased significantly after parturition (P<0.05).

In conclusion, it was seen that HDL-C and CK levels increased while cholesterol and triglyceride levels decreased at parturition than pregnancy. Total protein, albumin, globulin, LDL-C, VLDL-C, ALT, AST and LDH levels didnot show significant difference before and after parturition.

Introduction

İneklerde, serum kolesterol, trigliserit ve total protein düzeylerinin doğuma yakın ve erken laktasyon döneminde dalgalanma gösterdiği ve üreme performansını önemli oranda etkilediği belirtilmektedir [1-3]. Ovaryumda steroid üretiminde prokürsör olarak kabul edilen kolesterol ineklerde üremeyi etkiliyebilir [4]. Lipid ve lipoprotein (LDL-C, VLDL-C ve HDL-C) profili, hayvanların beslenme ve sağlık durumunu değerlendirmede ve doğum öncesi ve sonrası metabolik hastalıkları (ketosiz, abomasum deplasmanı ve hipokalsemi) teşhis etmede kullanılmaktadır. Doğum öncesi dönemde, inek, koyun, domuz ve poni kısraklarında serum lipid ve lipoprotein düzeylerinde önemli değişikliklerin olduğu bildirilmektedir [5,6]. İlerleyen gebelikte artan enerji ihtiyacını karşılamak için, vücuttaki protein ve karbonhidrat rezervlerine görev düşer. Bu durumda reversibil bir reaksiyonla transaminazlar (AST ve ALT) önemli rol oynarlar [7]. Bu enzimlerin gebeliğin sağlıklı devam etmesi için önemli olduğu da bildirilmiştir [8]. AST ve ALT aktiviteleri, implantasyon, embriyo yaşamı, büyüme, uterusta karbonhidrat metabolizması ve glikojen depolanması ile yakından ilişkilidir [9]. Fötusun vücudunun yapısal elemanlarının oluşumu sırasında, AST ve ALT sentezinde hızlı bir artış meydana geldiği bildirilmiştir [10]. Bazı araştırmacılar [8,11,12], AST ve ALT düzeylerinin gebe hayvanlarda gebe olmayanlara göre daha yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Doğum sonrası serum AST ve CK düzeylerinin gebeliğe göre yüksek olduğu bildirilmiştir [13].

Bu çalışmada, sağlıklı ineklerde gebelik boyunca ve doğum sonrasında serum kolesterol, trigliserit, total protein, albumin, globulin, LDL-C, VLDL-C, HDL-C, AST, ALT, LDH ve CK düzeylerinin değişip değişmediğinin ortaya konulması amaçlanmıştır.

Material and Method

Bu çalışmada, yaşları 3-8 arasında değişen toplam 12 baş (5 Holstein, 5 Esmer ve 2 Simmental) inek kullanıldı. Materyal, Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi Araştırma ve Uygulama Çiftliğinde bulunan sağlıklı hayvanlar arasından seçildi. Bütün hayvanlar aynı bakım ve beslenme şartları altında idi.

Hayvanlara verilen konsantre yemin bileşiminde: % 93,75 kuru madde; % 5,09 ham kül; % 9,75 ham selüloz; % 15,18 ham protein; % 5,80 ham yağ; % 88,66 organik madde; % 70,50 arpa; 17,50 % ayçiçeği küspesi; % 7,50 soya; % 3,00 mermer tozu; % 0,50 DCP (dicalsium fosfat); % 0,50 tuz; % 0,25 vitamin ve 0,25 % iz mineral bulunuyordu. Kaba yem bileşimi: kuru madde % 95,20; ham kül % 9,47; ham selüloz % 35,00; ham protein % 3,30; ham yağ % 3,20 ve organik madde % 85,73 içeriyordu. Bütün hayvanlara yukarıda içeriği verilen rasyondan sabah ve akşam olmak üzere günde iki defa verildi.

Hayvanların östrüsleri PGF2α (Estrumate, Sanofi DİF) ile senkronize edildi. Östrüs gösteren inekler doğal olarak tohumlandı. Tohumlama sonrası 30. günde her hayvandan vena jugularisten steril kan alma tüplerine 10 ml kan örneği alındı. Hayvanların gebelikleri 30-35. günler arasında B mod ultrasonografi (100 Falco, Pie Medical) ile tespit edildi. Daha sonra gebelik boyunca her ay ve doğumdan sonra 24 saat içinde kan örnekleri alındı. Alınan kan örnekleri 2 saat süre ile oda sıcaklığında tutulduktan sonra, 3000 devirde 15 dakika süre ile santrifuj edilerek serumlar elde edildi. Serumlar analizler yapılıncaya kadar -20ºC'de derin dondurucuda muhafaza edildi.

Alınan kan serumu örneklerinde kolesterol, trigliserit, düşük dansiteli lipoprotein-kolesterol (LDL-C), çok düşük dansiteli lipoprotein-kolesterol (VLDL-C), yüksek dansiteli lipoprotein-kolesterol (HDL-C), total protein, albumin, globulin, AST, ALT, LDH ve CK düzeyleri Olympus AU 600 model atomik absorbsiyon spektrofotometresinde ticari kitler (Randox Laboratories Ltd., UK) kullanılarak tayin edildi.

İstatatistiksel hesaplamalarda, gebelik dönemleri arasındaki farklılık varyans analizi metodu, farkın önemlilik kontrolü ise Duncan testine göre yapıldı [14].

Results

Bu çalışmada, 12 ineğe ait ortalama serum kolesterol, trigliserit, LDL-C, VLDL-C, HDL-C, total protein, albumin ve globulin düzeyleri ve aylara göre farklılıklar Tablo 1'de ve kan serumlarındaki AST, ALT, LDH ve CK düzeyleri Tablo 2'de sunulmaktadır.

Tablo 1'de görüldüğü gibi, doğum sonrası serum kolesterol düzeyinin doğum öncesi 6 ve 7. aylara göre düşük (P<0,05), trigliserit seviyesinin ise 9. aya göre düşük (P<0,001) olduğu tespit edilirken, HDL-C seviyesinin gebeliğin sonuna doğru yükseldiği (P<0,05) belirlendi. Gebeliğin 6. ayından doğum sonrasına kadar serum LDL-C, total protein, albumin ve globulin seviyelerinde azalma olmasına rağmen, istatistiki olarak aralarındaki farkın önemli olmadığı (P>0,05) tespit edildi. Prepartum ve doğum sonrası serum VLDL-C düzeylerinde herhangi bir değişikliğin bulunmadığı belirlendi. Doğum sonrasında doğum öncesine göre AST, ALT ve LDH düzeylerinde bir artışın olduğu fakat bu artışların önemli (P>0,05) olmadığı, CK düzeyinde ise doğum sonrasında önemli (P<0,05) bir artışın olduğu gözlendi.

Discussion

İneklerde biyokimyasal parametrelerin (koles-terol, total protein), gebelik, laktasyon ve kuru dönem gibi çeşitli fizyolojik durumlara bağlı olarak değişebileceği bildirilmektedir [2,15]. Çalışmada, tespit edilen biyokimyasal parametrelerin genellikle, Kaneko [16], tarafından inekler için bildirilen normal sınırlar (kolesterol 80-120 mg/dl; trigliserit <50 mg/dl; total protein 6,74-7,46 g/dl; albumin 3-3,5 g/dl; globulin 3-3,48 g/dl; AST 78-132 IU/L; ALT 14-38 IU/L; CK 66-120 IU/L ve LDH 692-1445 IU/L) içinde olduğu tespit edildi.

İneklerde gebeliğin sonuna doğru kolesterol ve trigliserit düzeylerinde önemli bir azalmanın olduğu, doğumda en düşük seviyeye ulaştığı ve postpartum 15.günde düzeylerin tekrar artmaya başladığını bildirilmektedir [1,3,17]. Buna karşın, doğumdan 20-30 gün önce ve doğum sonrası 15-20. günler arasında ineklerde, alınan kan örneklerinde, kolesterol ve trigliserit düzeylerinin benzer olduğu ifade edilmiştir [18]. Aslan ve ark. [19], İsviçre esmeri ineklerde gebeliğin 7 ve 8. ayları ile doğum sonrası serum kolesterol (sırasıyla, 118,41; 109,88 ve 115,35 mg/dl) ve trigliserit (sırasıyla, 15,53; 16,88 ve 19,00 mg/dl) düzeyleri arasında bir farkın olmadığını bildirmektedirler. Bu çalışmada ise, gebeliğin 6. ayından doğum sonrasına kadar serum kolesterol ve trigliserit düzeylerinin azaldığı, doğum sonrası düzeylerin prepartum döneme göre düşük olduğu belirlendi. Bu bulguların bazı araştırıcıların [1,3,17] sonuçları ile benzer olduğu görülmektedir. Gebeliğin sonuna doğru kolesterol düzeyindeki azalmanın, yavrunun gelişmesi, gebeliğin devamını sağlayan progesteron sentezi ve adrenal bezlerden hormon sentezi için harcanmasından kaynaklanabileceği belirtilmektedir [20,21]. Doğum sonrası serum trigliserit düzeyindeki azalmanın meme metabolizması, laktogenesis ve süt yağı sentezi ile ilgili olduğu bildirilmektedir [22].

Doğumdan 3 gün önce, doğumda ve doğumdan 7 gün sonra alınan kan örneklerinde, total protein düzeyleri yönüyle dönemler arasında bir farkın olmadığı bildirilmektedir [23]. Jagos ve Bouda [24], Benekli Çek ineklerinde doğumdan 2-5 hafta önce ve 2-4 hafta sonra serum total protein (7,64 ve 7,31 g/dl), albumin (4,24 ve 3,98 g/dl) ve globulin fraksiyon düzeyleri arasında bir farkın olmadığını, Aslan ve ark. [19], İsviçre esmeri ineklerde gebeliğin 7 ve 8. ayları ile doğum sonrası serum total protein (sırasıyla, 7,93; 8,30 ve 8,04 g/dl), albumin (sırasıyla, 3,48; 3,31 ve 3,25 g/dl) düzeyleri arasında farklılık olmadığını bildirmektedirler. Doğumdan 20-30 gün önce ve doğum sonrası 15-20. günler arasında alınan kan örneklerinde, total protein, albumin ve globulin düzeylerinin benzer olduğu bildirilmektedir [18]. Buna karşın, Sevinç ve ark. [25], ineklerde gebeliğin 7 ve 8. aylarında serum total protein ve albumin düzeylerinin doğum sonrası değerlere göre daha yüksek (P<0,001) olduğunu bildirmektedirler. Bu çalışmada, prepartum dönemde serum total protein, globulin ve albumin düzeyleri doğum sonrasına göre yüksek olmasına rağmen istatistiki açıdan bir farkın olmadığı belirlendi. Bulguların bazı literatür verilere [19,23,24] benzer olduğu görülmektedir. Ayrıca, bazı araştırıcıların [19,25] ineklerde doğum öncesi değişik aylarda ve doğum sonrası tespit ettikleri total protein, albumin ve globulin düzeylerinin, çalışmada belirlenen düzeylere benzerlik gösterdiği izlenmektedir.

İneklerde gebelik boyunca, lipoprotein (HDL-C, LDL-C ve VLDL-C) düzeyleri ile ilgili bilgi elde edilememiştir. Ancak, ineklerde doğum sonrası serum total lipid, VLDL-C ve HDL-C düzeylerinin doğum öncesi 2. haftaya göre düşük, LDL-C seviyelerinin ise değişmediğin, total lipid ve HDL-C'nin postpartum ilk haftadan 4. haftaya kadar sürekli arttığı, fakat VLDL-C ve LDL-C düzeylerinin değişmediği bildirilmektedir [26]. Buna karşın, başka bir çalışmada ineklerde postpartum dönem boyunca serum LDL-C seviyelerinde belirgin bir azalma olurken, HDL-C düzeylerinin değişmediği ifade edilmektedir [27]. Koyunlarda, doğumdan 1 hafta önceki serum HDL-C ve VLDL-C düzeylerinin doğum ve postpartum dönemlere göre yüksek olduğu ve en düşük seviyeleri doğum sonrası 2 ve 3. haftalarda gösterdikleri, gebeliğin ilerlemesiyle HDL-C ve VLDL-C düzeylerinde artış olduğu belirtilmektedir [6]. Bu çalışmada, gebeliğin son aylarında (8 ve 9. ay) serum HDL-C düzeyinin gebeliğin 7. ayına göre daha yüksek (P<0.05) olduğu belirlendi. Serum LDL-C seviyesi doğumda düşük olmasına rağmen, doğum öncesine göre istatistiki yönden bir farkın olmadığı tespit edildi. Bu bulguların, bazı araştırıcıların [6,26] doğum öncesi ve sonrası inek ve koyunlarda tespit ettikleri bulgularla benzer olduğu görülmektedir.

İneklerde doğuma yakın zamanda AST ve LDH düzeylerinin pik yaptığı [28] bildirilmiştir. Bu çalışmada AST ve ALT düzeylerindeki ilk artışın gebeliğin 1. ayında olduğu, LDH düzeyinin ise özellikle gebeliğin 6. ayında pik yaptığı (P<0,001) ve doğum sonuna kadar bu değerlerde bulunduğu saptandı. Bu çalışmada AST ve ALT ortalamalarında gebeliğin ilerleyen aylarında fizyolojik sınırlarda (16) ve giderek bir azalış tespit edildi. Doğum sonrası AST ortalamasında, gebeliğin 3-8. ayları arasında bulunan değerlere göre önemli bir artış saptandı (P<0,01). Doğum sonrasında AST ve ALT ortalamalarında ise doğum öncesine göre önemsiz bir artış bulundu (P>0,05). Benzer olarak, gebelikle birlikte AST ve ALT düzeylerinin arttığı [29], daha sonra düştüğü [19,25] belirtilirken, birçok araştırıcı [21-23] AST ve ALT düzeylerinin doğum sonrasında doğum öncesine göre arttığını bildirmişlerdir. Bununla birlikte bazı araştırıcılar [10,11,13] AST ve ALT düzeylerinde önemli bir değişikliğin olmadığını, bazıları [19,30] ise bu çalışmadakinin aksine AST ve ALT düzeylerinin doğum öncesine göre, doğum sonrasında azaldığını bildirmektedirler. Bu araştırıcıların [19,30] doğumdan 1 ay sonra kan örneklerini almaları bu azalmanın nedenlerinden biri olabilir. AST ve ALT enzimlerinde görülen bu değişiklikler, bu enzimlerin fötüsün implantasyonu, yaşamı ve büyümesi, uterusta karbonhidrat metabolizması ve glikojen depolanmasında önemli rol oynamalarından [8,9] kaynaklanabilir. Bununla birlikte, gebelikte hızlı glukoneogenesisden ve doğum sonrası bazı kas ve karaciğer hücrelerindeki tahribattan dolayı transaminazlarda bir artışın olabileceği bildirilmiştir [31].

Bu çalışmada, doğum sonrasında doğum öncesine göre LDH düzeylerinde bir artışın olduğu fakat bu artışın önemli olmadığı (P>0,05), CK düzeyinde ise doğum sonrasında önemli (P<0,05) bir artışın olduğu gözlendi. Birgel [11], gebelik boyunca LDH ve CK düzeylerinde önemli bir değişiklik olmadığını, gebeliğin sonlarına doğru CK aktivitesinde bir artışın görüldüğünü ve doğumdan sonra CK düzeylerinde artışın devam ettiğini bildirmektedirler. Taradati [32,33] doğumdan sonra CK ve LDH düzeyinin hafif arttığını bildirmiştir. Bazı araştırıcılar [32-35] doğum sonrası doğum öncesine göre, LDH ve CK düzeylerinde artış kaydedildiğini bildirmektedirler. Aslan ve ark.'ları [19] CK düzeyinin gebeliğin 7. ayına göre, 8. ayında düştüğünü, doğumda arttığını ve doğumdan 15 gün sonra tekrar azaldığını bildirmişlerdir. Sevinç ve ark.'ları [25], CK düzeyinin doğuma kadar giderek arttığını, laktasyonda ise tekrar düştüğünü tespit etmişlerdir. West, [13] gebe ve gebe olmayan sığırlarda CK düzeylerinde önemli bir değişikliğin olmadığını, bununla birlikte gebelikten önceye göre gebelikten sonra istatistiksel bir artışın olduğunu bildirmiştir. Hayvanlarda patolojik bir sebep olmaksızın enzim düzeylerindeki artışın, şiddetli egzersiz ve doğum gibi stres olaylarından kaynaklanabileceği rapor edilmiştir [36]. Enzim düzeylerindeki bu artışlar gebeliğin ve doğumun karaciğer metabolizmasına yaptığı etki ile ilişkili olabilir. Doğum öncesi ve hemen sonrasında görülen enzim artışları doğumu başlatmak için salınan kortikosteroidlerden kaynaklanabilir [37].

Sonuç olarak, ineklerde gebelik dönemine bağlı olarak serum kolesterol, trigliserit ve HDL-C düzeyleri değişirken, doğum sonrası serum total protein, albumin ve LDL-C düzeylerinde azalma olmasına rağmen değişikliğin önemli olmadığı, gebeliğin son aylarında ve doğum sonrasında globulin ve VLDL-C seviyelerinin değişmediği, doğum öncesine göre doğum sonrası AST, ALT ve LDH düzeylerinde önemsiz, CK düzeyinde önemli artışlar olduğu belirlenmiştir. Bu parametreler ineklerde gebelik ve doğum sonrası dönemde ortaya çıkabilecek metabolizma hastalıkları hakkında bir fikir verebileceği kanısındayız.

References

1. Guedon L, Saumande J, Dupron F, Couquent C, Desbals B. Serum cholesterol and triglycerides in postpartum beef cows and their relationship to the resumption of ovulation. Theriogenology 1999; 51: 1405-1415.
2. Peterson RG, Waldern DE. Repeatabilities of serum constituents in Holstein-Friesians affected by feeding, age, lactation and pregnancy. J Dairy Sci 1981; 64: 822-831.
3. Kudlac E, Sakour M, Canderle J. Metabolic profile in the peripartum period of cows with and without placental retention. Veterinarni Medicina. 1995; 40: 201-207.
4. Grummer RR, Carroll DJ. A review of lipoprotein cholesterol metabolism: importance to ovarian function. J Anim Sci 1988; 66: 3160-3173.
5. Raphael BC, Dimick PS, Puppione DL. Lipids characterization of bovine serum lipoproteins throughout gestation and lactation. J Dairy Sci 1973; 56: 1025-1032.
6. Nazifi S, Saeb M, Ghavamı SM. Serum lipid profile in Iranian fat-tailed sheep in late pregnancy, at parturation and during the post-parturation period. J Vet Med A 2002; 49: 9-12. Bartley JC. Clinical Biochemistry of Domestic Animals, 2^nd Edition. San Francisco: Academic Press 1971: 201-211.
7. Bartley JC. Clinical Biochemistry of Domestic Animals, 2^nd Edition. San Francisco: Academic Press 1971: 201-211.
8. Hafez AM, İbrahim H, Gomma A, Farrag AA, Salem IA. Enzymatic and haematological studies in buffalo at periparturient periods. Assiut Vet Med J 1983; 11: 173-175.
9. Rao PM, Panda JN. Uterine enzyme changes in thyroidectomized rat at parturition. J Reprod Fert 1981; 22: 4251-4255.
10. Khan A, Bashir M, Ahmad KM, Javed MT, Tayyab KM, Ahmad M. Forecasting neonatal lamb mortality on the basis of haematological and enzymological profiles of Thalli ewes at the pre-lambing stage. Small Rumin Res 2002; 43: 149-156.
11. Birgel EH, Teffen S, Zerbe H. Investigation on the enzyme profile during the preparatory phase of birth in cattle. Praktische-Tierarzt 1997; 78: 120-126.
12. Okab AB, Elebanna TM, Mekhawy YM, Hassan GA, Nouty EL, Salem MH. Seasonal changes in plasma thyroid hormones, total lipids, cholesterol and serum transaminases during pregnancy and at parturition in Barki and Rahmani ewes. Indian J Anim Sci 1993; 63: 946–951.
13. West HJ. Liver function of dairy cows in late pregnancy early lactation. Res Vet Sci 1989; 46: 231-237.
14. Hayran M, Ozdemır O. Computer statistics and medicine. Physicians Publishing unity, Ankara. 1996; 320-355.
15. Polat U, Cetin M. Süt ineklerinde laktasyonun çeşitli evrelerinde ve kuru dönemde kandaki bazı biyokimyasal parametrelerdeki değişimler. Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 2001; 19: 33-39.
16. Kaneko, J.J. Clinical Biochemistry of Domestic Animals. 3rd Edition. London: Academic Press, 1980.
17. Flores A, Althaus R, Toibero JC, Garnero OJ, Peren L. Metabolic profile of dairy cows before and after parturition. Revista Argentina de Produccion Animal. 1990; 10: 289-293.
18. Piccioli CF, Amendola F, Maianti MG, Bertoni G, Borghese A, Failla S, Barile VL. Metabolic profile variations around calving in dairy buffaloes with or without prolapse problems. Proceedings 5th World Buffalo Congress, Royal Palace, Caserta, Italy,13-16 October,1997; 966-970.
19. Aslan V, Eren Ü, Sevinç M, Öztok İ, Işık K. The changes of metabolic profile and its associatin with fat cow syndrome in high yielding cows during dry period and after. Turk J Vet Anim Sci 1994; 18: 93-98.
20. Gueorguieva TM, Gueorguiev IP. Serum cholesterol concentration around parturition and early lactation in dairy cows. Rev Med Vet 1997; 148: 241-244.
21. Tainturier D, Braun JP, Rico AG, Thouvenot JP. Variations in blood composition in dairy cows during pregnancy and after calving. Res Vet Sci 1984; 37: 129-131.
22. Schweigert FJ. Effect of gestation and lactation on lipoprotein pattern and composition in dairy cows. J Anim Physiol Anim Nutr 1990; 63: 75-83.
23. Jacob SK, Ramnath V, Philomina PT, Raghunandhanan KV, Kanan A. Assessment of physiological stres in periparturient cows and neonatal calves. Indian J Physiol Pharmacol. 2001; 45: 233-238.
24. Jagos P, Bouda J. Protein metabolısm in cows and their calves fed from buckets. Acta Vet Brno 1980; 49: 59-66.
25. Sevinç M, Başoğlu A, Birdane F, Gökçen M, Küçükfındık M. The changes of metabolic profile in dairy cows during dry and after. Turk J Vet Anim Sci 1999; 23: 475-478.
26. Van Den Top AM, Wensıng T, Geelen MJH, Wentınk GH, Vant Klooster, AT, Bynen, AC. Time trends of plasma lpids and enzymes synthesizing hepatic triacylglycerol during postpartum development of fatty liver in dairy cows. J Dairy Sci 1995; 78: 2208-2220.
27. Turk R, Juretic D, Geres D, Turk N, Rekic B, Simeon-Rudolf V, Svetina A. Serum paraoxonase activity and lipid parameters in the early postpartum period of dairy cows. Res Vet Sci 2004; 76: 57-61.
28. Walchli-Suter R. Progesterone and clinico-chemical blood values in cows during late pregnancy, parturition and the puerperium. Veterinar-Medizinische Fakultat, Zurich. 1978; 81.
29. Jovanovic MJ, Rajic I, Pesterac V, Crcev D, Cokrevski S. Blood parameters in cows in advanced stages of gravidity and following parturition fed with rations of different structure. Veterinarski Glasnik 1997; 51: 231-244.
30. Vojtisek B, Veznik Z, Toulova M, Urbanova J. Development of AST, ALT and GGT in the blood serum of dairy cows in the last month of pregnancy and the puerperium in relation to liver function. Veterinarni Medicina 1983; 28: 13-20.
31. Krebs HA. Bovine ketosis. Vet Rec 1966; 78: 187-192.
32. Tradati F, Besana V, Martinelli I, Greppi G, Ferro E. Serum enzyme studies (ALT, AST and gamma-GT) in cows and newborn calves. Clinica Veterinaria 1982; 105: 177-184.
33. Tradati F, Martinelli I, Besana V, Greppi G, Ferro E. Serum activity of LDH, CPK and ALP in cows and newborn calves. Clinica Veterinaria 1982; 105: 185-191.
34. Bostedt H. Enzyme activity in the blood serum of cows during the period before and after parturition. Berliner und Munchener Tierarztliche Wochenschrift 1974; 87: 365-371.
35. Uhlig A, Schafer M, Johannsen U. Studies into peripartal liver function in dairy cows. 2. Changes in laboratory diagnostic values in relation to liver function. Archiv fur Experimentelle Veterinarmedizin 1988; 42: 108-117.
36. Cardinet GH, Fowler ME, Tyler WS. The effects of training, exercise and tying-up on serum tranaminase activites in the horse. Am J Vet Res 1965; 24: 980-981.
37. Benjamin MM. Outline of Veterinary Clinical Pathology, 2^nd Edition. The Iowa State University Press: Ames, IA, 1978: 48-50.