2008 – 2012 Yılları Arasında Elazığ'da Kesilen Hayvanlarda Karaciğer Trematodlarının Görülme Sıklığı

Bu çalışmada Elazığ ilinde 2008 – 2012 yılları arasında kesilen kasaplık hayvanlarda görülen karaciğer trematod enfeksiyonlarının sıklığı ve bu enfeksiyonlar nedeniyle oluşan ekonomik kayıpların boyutunun araştırılması amaçlanmıştır.

Elazığ'da bulunan toplam 6 kesimhanenin kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Karaciğer trematod enfeksiyonlarının varlığı nedeniyle imha edilen karaciğerlere bağlı ekonomik kaybı hesaplamak için kurumların toptan satış fiyatları temel alındı. Gerekli verilere ulaşılamadığı için verim düşüklüğü nedeni ile oluşan ekonomik kayıplar belirtilmedi.

Son beş yılda 125.297 sığır, 83.597 koyun ve 46.500 keçi kesimi yapıldığı ve bunlardan sırasıyla %7.94, %7.89 ve %5.64'sında Fasciola hepatica saptandığı bildirilmiştir. Dicrocoelium dentriticum ise koyunların %1.15'inde, keçilerin ise %1.39'undabulunmuştur. İmha edilen enfekte karaciğerler nedeniyle oluşan ekonomik kaybın son 5 yılda F. hepatica nedeniyle 417.089 TL, D. dentriticum nedeniyle 6.090 TL olmak üzere toplam 423.179 TL olduğu görülmüştür. Elazığ'da son beş yılda kesimi yapılan hayvanlarda karaciğer trematodlarının görülme sıklığında önceki yıllara göre artış olduğu ve bu nedenle oluşan ekonomik kayıpların da 5.5 kat arttığı görülmüştür.

The aim of the present study was to evaluate the frequency of liver trematode infections in animals slaughtered between 2008 and 2012 in the province of Elazığ and to determine the economic loss resulted from such infections.

The records of the 6 slaughterhouses located in the province of Elazığ were retrospectively reviewed. The whole sale price of the establishments was taken into account to calculate economic loss resultied from the condemnation of livers due to the presence of liver trematodes. Economic loss resulting from the diminishing yield could not be evaluated since we were unable to access there required data.

In the last five years, 125.297 cattle, 83.597 sheep, and 46.500 goats were slaughtered, and the frequency of Fasciola hepatica was reported as 7.94%, 7.89% and 5.64% in forementioned animals, respectively. The frequency of D. dentriticumwas 1.15% among sheeps and 1.39% among goats. Economic loss in the last five years resulted from the condemnation of the infected livers was 417.089 TL for F. hepatica and 6.090 TL for D. dentriticum, and a total of them was 423.179 TL. It was realized that the frequency of liver trematodes among the slaughtered animals in the last five years in Elazığ has increased compared to previous years, which has led to a 5.5-fold increase in the financial loss.

Introduction

Karaciğer trematod enfeksiyonları yurdumuzun her bölgesinde insanlarla birlikte sığır, koyun ve keçi gibi hayvanlarda da görülebilmektedir. Ciddi bir sağlık sorunu olmasının yanı sıra hayvancılığa verdiği zararla önemli ekonomik kayıplara da neden olmaktadır[1-3]. Karaciğer trematodlarından Fasciola hepatica ve Dicrocoelium dentriticum trombozis, kanama, safra akımında bozukluk, safra yollarında mekanik hasar, kolanjit ve karaciğer hasarı oluşturabilmektedir. Ayrıca anemi, hipoalbuminemi, immünglobulin sentezinde artma ve eozinofili gibi bulgulara neden olurlar[4]. Hasta hayvanlarda protein, karbonhidrat ve mineral metabolizmasının bozulmasına bağlı olarak verim kayıplarına (et ve süt verimleri ve yapağı kalitesi gibi)[5,6] ve enfekte karaciğerlerinin imha edilmesi ile de önemli ekonomik kayıplara yol açmaktadırlar[6].

Elazığ'da insanlarda fasciolosis olguları görüldüğü ve sağlıklı toplumda %2.77 düzeyinde seropozitiflik saptandığı bildirilmiştir[7,8]. Fasciolosis epidemiyolojisinde sığır, koyun ve keçi gibi çiftlik hayvanları kaynak rolü oynadıkları için bunlardaki fasciolosis yaygınlığının belirlenmesi hastalıkla mücadelede daha etkin stratejiler belirleme olanağı sağlayabilir. Bu çalışmada, Elazığ ilinde hizmet veren kesimhanelerin kayıtları esas alınarak 1 Ocak 2008 ve 31 Aralık 2012 yılları arasında kesilen kasaplık hayvanlarda görülen karaciğer trematodenfeksiyonlarının sıklığı ve bu enfeksiyonlar nedeniyle oluşan ekonomik kayıpların boyutunun araştırılması amaçlanmıştır.

Material and Method

Elazığ ilinde bulunan kesimhanelerde son beş yılda kesilen kasaplık hayvanlarda karaciğer trematodlarının görülme sıklığını belirlemek amacıyla ilimizde bulunan 6 kesimhanenin kayıtları geriye dönük olarak incelendi.

Karaciğer trematodları nedeniyle imha edilen karaciğerlere bağlı ekonomik kaybı hesaplamak için kurumların toptan satış fiyatları temel alınmıştır. Buna göre küçükbaş hayvan karaciğeri tanesi 15 TL; sığır karaciğerinin kilogramı 7 TL (ortalama 1 karaciğer 4 kg = 28 TL) olarak hesaplandı. Gerekli verilere ulaşılamadığı için verim düşüklüğü nedeni ile oluşan ekonomik kayıplar belirtilememiştir.

Results

Elazığ'da son beş yılda 125.297 sığır, 83.597 koyun ve 46.500 keçi olmak üzere toplam 255.394 kesim yapıldığı görülmüş olup, kesilen hayvanlarda sırasıyla ortalama %7.94, %7.89 ve %5.64 oranında F. hepatica bildirilmiştir. D. dentriticum sıklığı sadece iki yıl bildirilmiş ve bunun da koyunlarda %1.15, keçilerde ise %1.39 oranında olduğu görülmüştür (Tablo 1).

İmha edilen enfekte karaciğerler nedeniyle oluşan ekonomik kayıpların yıllara ve hayvan türlerine göre dağılımı Tablo 2'de sunulmuştur. Buna göre Elazığ'da son 5 yılda karaciğer trematodları nedeniyle oluşan ekonomik kayıp F. hepatica nedeniyle 417.089 TL, D.dentriticum nedeniyle 6.090 TL olmak üzere toplamda 423.179 TL olarak hesaplanmıştır.

Discussion

Hayvancılığın yaygın olduğu ülkelerde karaciğer trematodları geçmişten bu yana önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. İnsan sağlığına olan etkileri dışında, artan dünya nüfusuna paralel olarak artırılamayan gıda üretimi dikkate alındığında, hayvansal üretimi kısıtlayan bu tür hastalıklar daha da önemli hale gelmektedir.

Değişik ülkelerde yapılan epidemiyolojik çalışmalarda sığırlarda, koyunlarda ve keçilerde F.hepatica enfeksiyonlarının sıklığının sırasıyla %0.4-52.6[9-12], %0.1-18.2[9,10] ve %0.2-54[9-11] arasında değiştiği bildirilmiştir. D. dentriticum enfeksiyonlarının sıklığının ise sırasıyla %1.9-21, %1.9-21 ve %0.9-21 arasında olduğu görülmektedir[9,11]. Ülkemizde yapılan çalışmalara bakıldığında sığırlarda, koyunlarda ve keçilerde F.hepatica enfeksiyonlarının sıklığı sırasıyla %1.5-21[1,5,6,13], %1.6-2.11[1,5] ve %0.8-41.21[1,5,14] arasında; D.dentriticum sıklığı ise %15.3[13], %1.6-2.11[1,5] ve %42.42[14] arasında değişmektedir. Elazığ ilinde daha önceki yıllarda (1998-2007) yapılan çalışmalarda F. hepatica enfeksiyonlarının sıklığı %0.8- 2.23 arasında değiştiği saptanmış olup[2,11]; çalışmamızda ise sığır, koyun ve keçilerde sırasıyla ortalama %7.94, %7.89 ve %5.64 oranında F. hepatica tespit edilmiştir.

D.dentriticum sıklığının ise koyunlarda %1.15, keçilerde ise %1.39 olduğu görülmüştür. Daha önce yapılan çalışmalarla karşılaştırıldığında, sonuçlarımıza göre ilimizde son beş yıllık süreçte karaciğer trematodlarının sıklığında bir artmanın olduğu söylenebilir.

Önceki yıllarda Elazığ ilinde yapılan çalışmalarda F. hepatica nedeniyle meydana gelen ekonomik kayıp 1998-2000 yılları arasında tek bir kesimhanede 21.428 TL ve il genelinde 75.640 TL yıllık ortalama 15.120 TL olarak bildirilmiştir[1,5]. Bu çalışmada ise son 5 yılda karaciğer trematodları nedeniyle imha edilen ayıplı karaciğerlere bağlı toplam ekonomik kayıp 423.179 TL olup bunun 417.089 TL'si F. hepatica, 6.090 TL'si ise D.dentriticum enfeksiyonu nedeniyle oluşmuştur. Ekonomik kaybın yıllık ortalama 84.635 TL ile geçmişe oranla 5.5 kat arttığı görülmektedir.

Sonuç olarak Elazığ ilinde son beş yılda kesimi yapılan hayvanlarda karaciğer trematodlarının görülme sıklığında bir artış olduğu ve bu nedenle oluşan ekonomik kayıpların da 5.5 kat arttığı görülmüştür. Sık sık gündeme gelen et fiyatlarının yüksekliği ve üretim azlığının et ithalatı ile giderilmesi gibi kısa vadeli çözümleri yerine, hayvancılık sektörünün sorunlarına sağlıklı hayvan üretiminin ve verimliliğin artırılması gibi uzun vadeli ve kalıcı çözümler getirilmesinin gerektiği kanısındayız.

References

1. Kaplan M, Kuk S, Kalkan A. Elazığ ELET AŞ kesimhanesinde 1998-2000 yılları arasında kesilen hayvanlarda fasyoliyaz görülme sıklığı. Fırat Tıp Dergisi 2002; 7: 839-842.
2. Kaplan M, Başpınar S. Elazığ'da son 5 yılda kesilen kasaplık hayvanlarda fasciolosis sıklığı ve ekonomik önemi. Fırat Tıp Dergisi 2009; 14: 25-27.
3. Balkaya İ, Şimşek S. Erzurum'da kesilen sığırlarda hidatidosis ve fasciolosis'in yaygınlığı ve ekonomik önemi. Kafkas Univ Vet Fak Derg 2010; 16: 793-797.
4. Behm CA. Pathophysiology of Fasciola hepatica infections in mammals. In: Boray JC. (Editör). Immunology, Pathology and Control of Fasciolosis. İzmir: MSD AGVET, 1994: 37.
5. Unat EK, Yücel A, Altaş K, Samastı M. Unat'ın Tıp Parazitolojisi. İnsanın Ökaryonlu Parazitleri ve Bunlarla Oluşan Hastalıkları. 5. Baskı, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Vakfı Yayınları, 1995.
6. Roberts JL. The prevalence and economic significance of liver disorders and contamination in grain-fed and grassfed cattle. Aust Vet J 1982; 59: 129-32.
7. Kaplan M, Kuk S, Kalkan A, Demirdağ K, Özdarendeli A. Elazığ yöresinde Fasciola hepatica seroprevalansının araştırılması. Mikrobiyoloji Bülteni 2002; 36: 337-342.
8. Kaplan M, Kuk S, Kalkan A. Fasyoliyoz: Bir olgu sunusu. Türkiye Parazitol Derg 2002; 26: 393-395.
9. Theodoropoulos G, Theodoropoulou E, Petrakos Kantzoura GV, Kostopoulos J. Abattoir C on demnation due to parasitic infections and its economic implications in the region of Trikala, Greece. J Vet Med B 2002; 49: 281-284.
10. Nonga HE, Mwabonimana MF, Ngowi HA, Mellau LSB, Karimuribo ED. A retrospective survey of liver fasciolosis and stilesiosis in live stock based on abattoirdata in Arusha, Tanzania. Trop Anim Health Prod 2009; 41: 1377– 1380.
11. Ansari-Lari M, Moazzeni M. A retrospective survey of liver fluke disease in livestock based on abattoirdata in Shiraz, south of Iran. Preventive Veterinary Medicine 2006; 73: 93–96.
12. Abunna F, Asfaw L, Megersa B, Regassa A. Bovine fasciolosis: Coprological, abattoir survey and its economic impact due to liver condemnation at Soddomunicipalabattoir, Southern Ethiopia. Trop Anim Health Prod 2010; 42: 289–292.
13. Kırcalı Sevimli F, Köse M, Kozan E, Doğan N. Afyon ili sığırlarında paramphistomosis ve distomatosisin genel durumu. Türkiye Parazitol Derg 2005; 29: 43-46.
14. Gül A, Aydın A. Hakkâri (Yüksekova) yöresinde kesilen kıl keçilerinde karaciğer kelebeklerinin yayılışı. Türkiye Parazitol Derg 2008; 32: 334-336.