Konjenital İntestinal Atrezili Buzağılarda Bazı Hematolojik Parametreler ile Serum Kardiyak Belirteçlerin Düzeyinin Araştırılması

Ruminantlarda görülen konjenital anomaliler dünyadaki çeşitli araştırmacılar tarafından yaygın olarak bildirilmektedir. İntestinal atrezi, buzağılarda bağırsağın çeşitli bölümlerinin tıkanıklığı olarak tanımlanır. İntestinal atrezi anüs ve/veya rektum, jejenum, kolon ve ileumda görülebilir. Atrezia ani ve atrezia koli, intestinal atrezinin en sık görülen şeklidir. Bu çalışmada intestinal atrezi vakalarının kardiyak belirteçlerinin ve hematolojik parametrelerinin sağlıklı buzağılar ile oluşturulan gruba göre değerlendirilmesi amaçlandı. Çalışmada kliniğimize getirilen 36 adet intestinal atrezili buzağının hematolojik ve biyokimyasal parametreleri değerlendirildi. Hematolojik ve biyokimyasal değerler için 1-10 günlük sağlıklı 10 adet buzağı ile kontrol grubu oluşturuldu. Hematolojik muayene veteriner kan sayım cihazı ile yapıldı. Elde edilen serumlarda kardiyak troponin I (cTn-I), myokard kökenli kreatin kinaz (CK-MB) ve myoglobin değerleri ticari test kitleri kullanılarak ölçüldü.

İntestinal atrezili buzağıların ortalama trombosit hacmi (MPV), trombosit dağılım genişliği (PDWc), nötrofil (NEU), nötrofil yüzdesi (NEU%) değerlerinde kontrol grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı bir artış gözlenirken lenfosit yüzdesi (LY%) değerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir azalma söz konusudur. İntestinal atrezili buzağılarda lökosit (WBC), cTn-I ve CK-MB düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir artış gözlenmiştir.

Sonuç olarak, intestinal atrezili buzağılarda sağlıklı gruba göre hematolojik ve kardiyak parametrelerde istatistiksel olarak anlamlı değişiklikler gözlenmiştir. İntestinal atrezili buzağılarda hematolojik ve kardiyak parametrelerin birlikte değerlendirilmesinin bu hastalarda prognostik önem taşıyabileceği kanısına varıldı.

Congenital anomalies in ruminants are widely reported by various researchers around the world. Intestinal atresia is defined as the atresia of various segments of intestine in calves. Intestinal atresia can be seen in anus and/or rectum, jejunum, colon, and ileum. Atresia ani and atresia coli are most commonly seen form of atresia. In the present study, it was aimed to compare the cardiac indicators and hematological parameters of calves with intestinal atresia to those of healthy calves The study cases were 36 calves accepted to our clinic evaluated for hematology and biochemistry results of intestinal atresias. Hematological and biochemical analyzes of 10 healthy calves at 1-10 days old were performed as a control group. Haematological examinations were made by veterinary blood counter. Cardiac troponin I (cTn-I), myocardial creatin kinase (CK- MB) and myoglobin levels were determined by commercial kits as using in the obtained serum samples.

Hematologic and biochemical parameters and statistical differences of healthy and intestinal atresi calves were presented. mean platelet volume (MPV), platelet distribution width (PDWc), neutrophil (NEU), percentage of neutrophils (NEU%) values was significantly higher compared the control group, but percentage of leucosyte (LY%) value was significantly lower compared to control group. There is a statistically insignificant increase in white blood cells (WBC), cTn-I and CK-MB levels in calves with intestinal atresia.

In conclusion, changes were observed in hematological and cardiac parameters in calves with atresia coli. Also, according to results of this study, it was concluded that co-evaluation of hematologic and cardiac parameters was found to be crucial for prognosis in intestinal atresias.

Introduction

Yeni doğan buzağılarda mide bağırsak tıkanıklıklarının nedenlerinden biri de intestinal atrezilerdir. İntestinal atrezi; bağırsak duvarının gelişim anomalisine bağlı olarak bağırsak lümeninin tam veya kısmi yokluğu olarak ifade edilmektedir [1-5]. İnsan ve hayvanlarda, dört tip bağırsak atrezisi tanımlanmıştır. Bunlardan birinci tip atrezi "membran atrezisi"’dir ki, bütünlüğü bozulmamış bağırsak lümeni bir membran ile ayrılmıştır. İkinci tip atrezi “fibröz bağ atrezisi"’dir ki iki kör uç fibröz ya da muskuler bir doku ile birbirine bağlıdır. Üçüncü tıp atrezi "kör uç atrezisi”’dir. Bu kör uçlar birbirine bağlı olmayıp V şeklinde defektli mezenterium ile bağlıdırlar. Dördüncü tip atrezi ise birden çok atrezik bölgenin bulunması olarak tanımlanır [1,6-9].

İntestinal atrezili buzağıların vücut sıcaklığı, solunum ve dolaşım değerlerinin başlangıçta fizyolojik olduğu, obstrüksiyon nedeni ile gelişen abdominal gerginliğe ve endotoksemik şoka bağlı hiperapnö ve taşikardinin oluşabileceği bildirilmektedir [9,10]. Atrezia kolili buzağılarda hafif metabolik asidozis ve plazma elektrolit konsantrasyonunda değişikliklerle birlikte pek çok vakada dehidrasyonun tespit edilebileceği ifade edilmektedir [4,9]. Atrezi olgularında sağaltıma erken başlanmalıdır. Erken tanı ve sağaltım girişimi bu anomalinin sağaltılması ve yavrunun yaşamını sürdürmesinde çok önemlidir [11,12].

Troponinler ve myoglobinler kalp kökenli proteinler olup miyokardiyal hasarın varlığı ve derecelendirilmesinde kullanılan biyokimyasal parametrelerdir. İnsanlarda miyokardiyal iskemi ve nekrozisin belirlenmesinde kardiyak troponin (cTn-I) konsantrasyonlarının önemli bir belirteç olduğu, bununla birlikte primer veya sekonder kardiyak bozukluk bulunan hayvanlarda da yüksek hassasiyete ve özelliğe sahip olduğu rapor edilmiştir [13-16]. cTn-I enfeksiyon hastalıklarında miyokardiyal hasarın belirlenmesinde kullanılabilmektedir. Miyoglobin iskelet ve kalp kasında oksijen bağlayan protein olarak görev yapmaktadır. Miyoglobin yetersiz doku perfüzyonu ya da travma durumlarında meydana gelen hücresel hasar nedeniyle dolaşıma salınır. İnsan hekimliğinde akut miyokardiyal infarktusun erken tansında kullanılan önemli bir belirteçtir [17]. Kreatin kinaz (CK) enzimi orjinine göre kalp (CK-MB), iskelet kası (CK-MM) ve beyin (CK-BB) olmak üzere 3 izo enzim olarak sınıflandırılmıştır. Bu izo enzimlerden kardiyak orjinli CK tanısal testlerde sıklıkla kullanılmaktadır. Bununla birlikte CK-MB düzeyinin ekstrakardiyak kas dokularındaki varlığı ve kardiyomiyopati süresince serum CK-MB düzeyindeki artışın kısa süreli olmasından dolayı bu proteinin tanısal değerini sınırlandırmaktadır [18].

Yapılan bu çalışma ile kliniklere müracaatlarında artış gösteren bağırsak atrezili vakaların özellikle operasyon öncesi olası miyokardiyal hasar belirlenecek ve bunun prognoz üzerindeki etkisi incelenmiş olacaktır.

Material and Method

Çalışma materyalini Adnan Menderes Üniversitesi Veteriner Fakültesi kliniklerine getirilen 36’sı intestinal atrezili 10’u sağlıklı olmak üzere toplam 46 adet Holstein buzağı oluşturdu. Çalışma Adnan Menderes Üniversitesi Etik Kurulunun 27.07.2016 tarih ve 64583101/2016/113 sayılı onayı ile gerçekleştirildi.

Laboratuvar muayeneleri; hematolojik ve biyokimyasal değerlendirmeleri kapsamaktadır. Konjenital intestinal atrezili buzağılarda hematokrit (HCT), hemoglobin (HGB), ortalama eritrosit hacmi (MCV), ortalama korpuskuler hemoglobin (MCH), ortalama korpuskuler hemoglobin konsantrasyonu (MCHC), eritrosit dağılım hacmi (RDWc), trombosit (PLT), trombosit oranı (PCT), ortalama trombosit hacmi (MPV), trombosit dağılım hacmi (PDWc), lökosit (WBC), lenfosit (LYM), monosit (MON), nötrofil (NEU), lenfosit yüzdesi, (LY%), monosit yüzdesi (MO%), nötrofil yüzdesi (NEU%) ve eritrosit (RBC) düzeylerinin belirlenmesi için EDTA’lı tüplere 2.5 mL ve biyokimyasal belirteçlerden cTn-I, miyoglobin ve CK-MB düzeylerinin ölçümü için antikoagülantsız tüplere 5 mL kan örnekleri alındı. Hastalığın tanısı konulan hayvanlardan EDTA’lı tüplere alınan kan örneklerinde hematokrit, eritrosit ve hemoglobin düzeyleri tam kan sayım cihazı (Coulter- Abacus Junior Vet, Macaristan) ile belirlendi. CTn-I, miyoglobin ve CK-MB düzeylerini belirlemek için alınan kan örnekleri 3000 devirde 10 dakikada santrifüj edilmesiyle serum örnekleri ayrılarak fluorescence immunoassay rapid quantitave test cihazıyla (Finecare, Wondfo Biotech, Çin) ölçüldü.

İstatistiksel analizde tüm veriler ortak bir SPSS 22 programında değerlendirildi. Sayısal verilerin dağılımı Shaphiro Wilk testi kullanılarak değerlendirildi. Normal dağılım gösteren parametrelerde Student t testi, normal dağılım göstermeyen ve logaritmik transformasyon sonucu normal dağılım göstermeyen parametrelere nonparametrik Mann Whitney U testi uygulandı. Veriler aritmetik ortalama ( X ) ve standart sapma (S x ) ile tabloda gösterildi. Tüm analizlerde olasılık (P değeri) <0.5 anlamlı kabul edildi.

Results

Adnan Menderes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Kliniklerine getirilen 36 intestinal atrezili buzağının atrezi türleri, cinsiyet ve yaşları Tablo 1’de sunulmuştur. Atrezia ani ve ani et rekti olgularında anüsün kapalı olduğu, ıkınma, abdominal distansiyon, bağırsak seslerinde azalma, değişen derecelerde dehidrasyon durumu gözlendi. Atrezia ani olgularında ıkınma sırasında veya abdominal bölgeye yapılan basınçla anal bölgede şişkinlik şekillendi. Atrezia koli olgularında anüsün açık olmasına rağmen abdominal distansiyon, ıkınma, değişen derecelerde dehidrasyon ve depresyon vardı. Hasta sahiplerinden alınan anamnezde hastanın defekasyonu hiç yapmadığı ve ıkınma esnasında ya da veteriner hekimlerin sonda ile muayenesinde çok az miktarda bir mukus geldiği bilgisi verildi. Atrezia ani ve ani et rekti olgularında direkt radyografi ve ultrasonografik muayene ile teşhis desteklenmiştir. Atrezia koli olgularında ise farklı olarak indirekt radyografiler de alınmıştır. Atrezia ani olgularından 9’u ve atrezia koli olgularında 12’si operatif tedaviyi kabul etti. Atrezia ani olgularından 8’i yaşarken 1 tanesi popstoperatif anüsün daralması şikayeti ile reoperasyon için geldi. Atrezia koli olgularında 1 olgu 6 aylığa ulaşırken diğerleri öldü.

Sağlıklı ve intestinal atrezili buzağıların hematolojik ve biyokimyasal parametreleri ve istatistiksel farkları Tablo 2'de sunulmuştur. Bu araştırmada istatistiksel açıdan MPV, PDWc, NEU, %NEU değerlerinde anlamlı bir artış, %LY değerinde ise anlamlı bir azalma görüldü.

Discussion

İntestinal atrezi, buzağılarda bağırsağın çeşitli bölümlerinin atrezisi olarak tanımlanan bir anomalidir. Bu anomali bir çok hayvan türünde tek başına görülebildiği gibi başka anomalilerle birlikte de görülebilmektedir [19,20]. Tedavi edilmediğinde bağırsaktaki otointoksikasyon sonucu ölüm şekillenmektedir [21]. Olguların doğumdan sonra geç fark edilmesi, bilinçsiz veya yanlış tedavi, anüsten hatalı ve güç kullanılarak yapılan sondalamalar bağırsakta perforasyona sebep olmakta ve mortalite oranında artışa neden olmaktadır [22].

İntestinal atrezili buzağılarda hayati bulgular ilk günlerinde normaldir; bununla birlikte iştah kaybı, depresyon, abdominal distansiyon, rektumdan gelen şiddetli mukus görülür. 5-6 gün sonra buzağılar zayıflar (depresif) ve yatar pozisyondadırlar. İlerleyen günlerde bağırsaklarda ruptur ve akut diffüz peritonit ortaya çıkabilir [19-23]. Bu çalışmada bütün olgularda dışkılama olmadığı, abdominal distansiyon, dehidrasyon, ıkınma, depresyon ve atrezia koli olgularında farklı olarak anüsten mukus gelişi gibi klinik bulgular görüldü. Bizim bulgularımız literatürler ile benzerlik göstermektedir.

Sağlıklı hayvanlardaki normal hematolojik değerler ile hasta hayvanlardan elde edilen değerlerin karşılaştırılması hastalıkların tanısında çok yararlıdır. Birçok türde olduğu gibi buzağılarda da kan parametre değerleri yaşla birlikte değişiklik göstermektedir. Hematolojik değerler doğumdan sonra kolostrum alımı, fötal HGB düzeyinin azalması ve RBC’lerin kısa yaşam süresi nedeni ile değişir. Buzağılarda farklı ırk, yaş dönemleri, yetiştirme yönetimi, coğrafi bölgeler ve besleme sistemleri kan değerlerini etkiler [24-26]. Araştırıcılar [27,28] doğumdan sonraki ilk hafta içinde hematolojik değişkenlerde azalmadan bahsetmişlerdir. İntestinal atrezi bulunan buzağılarda lökosit (WBC)’in yüksek olduğu ve pek çok hayvanda nötrofili izlendiği bildirilmiştir. Koç ve ark. [22] atrezia kolili buzağıların hematolojik muayenesinde; RBC, HGB, HCT, MCHC değerlerinde istatistiki olarak önemli bir fark olmadığını fakat WBC'de istatistiki olarak önemli olmayan bir artış bildirmişlerdir. Hematolojik değerlendirmeler generalize sepsis veya bağırsaklardaki önemli vasküler değişim ile uyumlu önemli yangısal değişikliklere işaret ettiğinden tanıda yararlı bulunmaktadır [29]. Peritonitisli sığırda HGB ve HCT’nin normal sınırlar içinde değiştiği ancak; lökosit ve nötrofil sayılarında artış olduğu bildirilmiştir [30]. Lökopeni ve nötrofilinin, nekroze veya perfore bağırsak varlığı gibi şiddetli inflamasyon durumlarının varlığına işaret ettiği bildirilmiştir [29]. Yapılan bu çalışmada benzer şekilde WBC değerinde istatistiksel olarak önemli olmayan bir artış olduğu gözlenmiştir. Bu artış yangı varlığından söz edilebileceğine işaret etmektedir. Değerlendirilen 36 olgunun 30’unun 1-4 günlük olgular olması nedeniyle yangının şiddetinin düşük düzeyde olmasının sürecin kısa olmasıyla ilişkili olduğu kanısına varılmıştır.

Constable ve ark. [10] intestinal atrezili buzağılarda hematolojik ve biyokimyasal parametreler normal olduğu fakat bağırsak tıkanıklığında dehidrasyon gözlenebileceğini bildirmişlerdir. Genel durum genellikle ilk 48 saat normal kalırken bağırsaklarda sıvı tutulması ve bakteri üremesine bağlı dehidrasyon gelişmektedir [23]. Bu çalışmada intestinal atrezili buzağıların hepsinde değişen derecelerde dehidrasyon durumu gözlendi.

Koç ve ark. [22], Kılıç ve Sarıerler [23] ile Naylor ve Bailey [29]’in yaptığı çalışmalarda, nötrofil lökositozis ve sola kayma yaygın olarak görülürken WBC sayısı ile herhangi bir korrelasyonun olmadığını ifade etmişlerdir. Nylor ve Bailey [29] bakteriyel toksinlerin ortaya çıktığını ve bağırsak duvarında nekrozuna ilişkin olduğunu bildirmişleridr. Bu çalışmada da intestinal atrezili buzağılarda nötrofil düzeyinde artış tespit edilmiş ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu durum bağırsak duvarında nekrozun başladığının göstergesi olarak kabul edilebilir.

Yapılan literatür taramalarında intestinal atrezili buzağılarda bu değerler üzerine yapılmış bir çalışmaya rastlanılmamıştır. İnsan hekimliğine ilişkin yapılan çeşitli klinik araştırmalarda, trombositlerin enflamatuar yanıtın önemli bir bileşeni olduğunu kanıtlanmıştır. Kemokinler, sitokinler ve diğer enflamasyonlu aracılar aktif trombositler tarafından salgılanır [32]. MPV, trombosit büyüklüğünü ve kemik iliğindeki trombosit üretim hızını yansıtan, trombosit aktivasyonunun ve inflamasyon şiddetini gösteren bir belirteçtir [33]. PDW ise trombosit boyutlarında ki farklılıkları gösterir [35]. Araştırmacılar [35,36] çeşitli yangısal hastalıklarda MPV değerinin yükseldiğini tespit etmişlerdir. Bu çalışmada ise MPV ve PDW değerlerindeki istatistiksel olarak anlamlı artışın inflamasyona ilişkin olduğu düşünülmektedir. Nötrofil değerindeki yükseklik de bunu destekler niteliktedir.

cTn-I'in serum konsantrasyon düzeyi büyük hayvanlarda mükemmel bir kardiak belirteçtir [21]. cTn-T ve cTn-I kalp kasında bulunan ve miyokard dokusuna spesifik olan bir proteindir. Kalbe özgü olan troponin proteinleri miyokard nekrozunda teşhis için kullanılmaktadır. Son yıllarda, koroner sendrom vakalarının değerlendirilmesi için serum kalp troponinleri cTn-I ve cTn-T kalp hastalıklarında yeni bir gösterge olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıca cTn-I kardiyak ve nonkardiyak nedenleri ayırt etmek için de kullanılmıştır [37]. Serum kalp troponinlerinin insanlarda akut koroner hastalıkların teşhisinde en erken dönemde belirlenebilen biyokimyasal belirleyici olduğu klinik denemelerle gösterilmiştir [38-41]. Akut myokardial sendrom ve nekroz sonucunda cTn-T ve cTn-I’nın dolaşıma salındığı yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur [42-44]. İnsanlarda çeşitli yönleriyle ortaya konulan troponin kompleksinin, hayvanlarda ne oranda bulunduğu ve yapısal benzerlikleriyle ilgili çalışmalar yapılmış ve sağlıklı köpek, maymun, domuz, rat, buzağı ve koyun doku ve kanlarında cTn-I, cTn-T’nin varlığı tespit edilmiştir. Hayvanlardaki kalp kökenli troponinlerin aminoasit dizilişlerinin, insan troponinleri ile yüksek düzeyde benzer yapıda olması nedeniyle troponinlerin hayvanlarda da şekillenen myokarditislerin teşhisinde bir belirleyici olarak kullanılabileceği düşünülmüştür [45-48]. Serra ve arkadaşlarının [49] yaptığı çalışma ile, bu belirtecin kardiyak hasarın ya da buna neden olan pankreatitis, anemi ve neoplastik oluşumlar gibi birçok diğer nedene bağlı durumlarda kullanılabileceği bildirilmiştir. Kardiyak troponinler, kardiyak nekrozun doğru ölçümünü sağlar. Birçok çalışma [50-55] akut koroner sendromda ölüm riskinin troponin değerlerine bağlı olduğunu göstermiştir. Diğer kardiyak belirteçlerin aksine troponinler sağlıklı bireylerde tespit edilmezler. Bu nedenle ufak artışları bile miyokard hasarını göstermesi açısından önemlidir. Mevcut çalışmada da cTn-I değerinde istatistiksel olarak önemli olmasa da bir artış olduğunun gözlenmesi miyokard hasarının varlığından bahsedilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu sonuç ışığında cTn-I seviyesi birçok hastalıkta olduğu gibi intestinal atrezi olgularında da miyokard hasarının erken dönem teşhisinde önemli bir kimyasal parametre olduğu ve tedavi sürecinde alınan kararları önemli ölçüde etkileyeceği kanısına varılabilir.

CK enziminin orijinine göre sınıflandırılan üç izoenzimi vardır [56-58]. Biyokimyasal parametreler arasında özellikle kalp kası hastalıklarının teşhisinde, miyoglobin, miyokard kökenli CK-MB, laktat dehidrogenaz ve aspartat aminotransferazden sıkça faydalanılır. CK iskelet kası, kalp kası ve beyinde bulunur. Dimer yapıya sahip bir enzimdir ve izoenzimleri klinikte kullanılan organ spesifik enzimlerdir. Tüm türlerde CK aktivitesi, iskelet ve kardiyak kaslarda en yüksek değerlerdedir [59]. Coşkun ve ark. [60]’nın yaptığı çalışmada intestinal atrezili buzağılarda CK-MB değerinde artış olduğu ve bunun bağırsak hasarına bağlı olarak ortaya çıkmış olabileceği belirtilmiştir. Sunulan bu çalışmada ise ortalama CK-MB değerinde bir artışın gözlendiği ancak bunun istatistiksel olarak anlamlı olmadığı ortaya konulmuştur. Bu sonuçlar doğrultusunda enzim düzeylerindeki artışın intestinal atrezili buzağılarda operasyon kararında yararlı bir parametre olduğu düşünülmektedir.

WBC değerleri intestinal atrezili hastalarda generalize sepsis veya bağırsaklardaki değişimlerle uyumlu olarak yangısal değişiklikleri ortaya koyar. Bu nedenle intestinal atrezili hastaların tedavi sürecinde dikkate alınması gereken bir değerdir. WBC değerindeki artışın da işaret ettiği enfeksiyonun kaynağı olan bakteri üremesi dehidrasyona neden olur.

İnflamasyon sonucunda trombosit hacminde ve trombosit dağılım genişliğinde artış gözlenir. İntestinal atrezili buzağılarda da inflamasyon varlığında bu değerlerin seviyesinde artış gözlenir. cTn-I sığırda tüm hastalıklarda olduğu gibi intestinal atrezide de myokard hasarının en iyi tanımlayıcısıdır. Prognozu önemli ölçüde etkileyen myokard hasarı tedavi sürecinde alınan kararlarda önemlidir. CK-MB intestinal atrezili buzağılarda bağırsak hasarına bağlı olarak artmaktadır.

İntestinal atrezi tüm besi hayvanlarında en çok bildirilen ve gastrointestinal sistemde en çok görülen anomalidir. Tek başına olabildiği gibi jejenum, ileum, tüm ince bağırsak, rektum veya anüs de etkilenmiş olabilir. Buzağılarda intestinal atrezilerin erken teşhis ve cerrahi müdahale ile tedavisi mümkündür. Operasyon kararında lökosit seviyesi, cTn-I ve CK-MB’nin faydalı parametreler olabileceği ve prognostik önem taşıyabileceği kanısına varılmıştır.

References

1. Haller JA, Tepas JT, Pickard LR, Shermeia DW. lntestinal atresia, current consepts of pathogenesis, pathophysiology and operativea management. Am Surg 1983; 49: 385-391.
2. Rescorla FJ, Grosfeld JL. lntestinal atresia and stenosis: Analysis of survival in 120 cases. Surgery 1985; 98: 668-669.
3. Cho DY, Taylor HW. Blind and atresia coli in two foals. Cornell Vet 1986; 76: 11-15.
4. Dreyfuss DJ, Tulleners EP. Intestinal atresia in calves, 22 cases (1978-1988). J Am Vet Med Assoc 1989; 195: 508-513.
5. Young AL, Unford RL, Olander HJ. Atresia coli in the foal, a review of six cases. Equine Vet J 1992; 24: 60-62.
6. Hatch EI, Schaller RT. Surgical management of multiple intestinal atresias. Am J Surg 1986; 151: 550-552.
7. Johnson R. lntestinal atresia and stenosis, are view comparing its etiopatogenesis. Vet Res Commun 1986; 10: 95-104.
8. Ducharme NG, Arighi M, Horney FD, et al. Colonic atresia in cattle: A prospective study of 43 cases. The CVJ 1988; 29: 818-824.
9. Smith DF, Ducharme NG, Fubını SL, Donawıck WJ, Erb HN. Clinical management and surgical repair of atresia coli in calves, 66 cases (1977-1988). J Am Vet Med Assoc 1991; 199: 1185-1190. 10. Constable PD, Rings DM, Hull BL, Hoffsis GF, Robertson JT. Atresia coli in calves: 26 cases (1977-1987). J Am Vet Med Assoc 1989; 195: 118-123.
11. Öktem B. Özel Şirürji. Göğüs ve Karın Hastalıkları. Ankara, 1964.
12. Öktem B, Finci A. Ruminantlarda anüs ve rectum anomalileri üzerinde çalışmalar. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 1974; 21: 121-129.
13. Schober KE, Cornand C, Kirbach B, Aupperle H, Oechtering G. Serum cardiac troponin I and cardiac troponin T concentrations in dogs with gastric dilatation-volvulus. Journal of the American Am Vet Med Assoc 2002; 221: 381-388.
14. Oyama M, Solter PF. Validation of an immunassay for measurement of canine cardiac troponin I. J Vet Cardiol 2004; 6: 17-24.
15. O’Brien PJ, Smith DE, Knechtel TJ. Cardiac troponin I is a sensitive, specific biomarker of cardiac injury in laboratory animals. Lab Anim Sci 2006; 40: 153-171.
16. Sharkey LC, Berzina I, Ferasin L, et al. Evaluation of serum cardiac troponion I concentration in dogs with renal failure. J Am Vet Med Assoc 2009; 234: 767-770.
17. Collinson PO, Stubbs PJ, Kessler AC. Multicentre evaluation of the diagnostic value of cardiac troponin T, CK-MB mass, and myoglobin for assessing patients with suspected acute coronary syndromes in routine clinical practice. Heart 2003; 89: 280-286.
18. Ekici OD, Işık N. Investigation of the cardiotoxicity of imidocarb in lambs. Rev Med Vet. 2011; 162: 40-44.
19. Durmuş AS. Congenital intestinal atresia in calves. Indian Vet J 2009; 86: 737-738.
20. Durmuş AS, Han MC. Bir buzağıda rastlanan atresia ani ve perosomus elumbus olgusu. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları Dergisi 2003; 2: 54-56.
21. Radostits OM, Gay CC, Hinchcliff KW, Constable PD. Veterinary Medicine. A textbook of the disease of cattle, sheep, pigs, goats, and horses. 10th Edition, London: Saunders Elsevier, 2007.
22. Koç Y, Alkan F, Ceylan C, Birdane FM. Atresia koli’li 22 buzağıda klinik ve operatif yaklaşımların değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi 2001; 17: 27-34.
23. Kılıç N, Sarıerler M. Congenital intestinal atresia in calves: 61 cases (1999-2003). Rev Med Vet 2004; 155: 381-384.
24. Jain NC. Cattle: Normal Hematology with Comments on Response to Disease. In: Jain NC. (Editor). Schalm´s Veterinary Hematology. Philadelphia, United States of America: Lea & Febiger, 1986: 178-207.
25. Harvey JW. The Erytrocyte: Physiology, Metabolism, and Biochemical Disorders. In: Kaneko JJ, Harvey JW, Bruss ML. (Editors). Clinical Biochemistry of Domestic Animals. San Diego, California Academic Press, 1997: 157-203.
26. Knowles TG, Edwards JE, Bazeley KJ, et al. Changes in the blood biochemical and haematological profile of neonatal calves with age. Vet Rec 2000; 147: 593-598.
27. Klinkon M, Ježek J. Values of blood variables in calves. In: Perez-Marin CC. (Editor). A Bird’s-Eye View of Veterinary Medicine. Slovenia: Intechopen 2012: 301-320.
28. Çakıroğlu D, Meral Y, Pekmezci D, Onuk EE, Gökalp G. Yeni doğan buzağılarda çeşitli hematolojik ve biyokimyasal parametreler ile kolostral immun globulinler arasındaki ilişkinin belirlenmesi. FÜ Sağ Bil Vet Derg 2010; 24: 43-46.
29. Naylor JM, Bailey JV. A retrospective study of 51 cases of abdominal problems in the calf: Etiology, diagnosis and prognosis. The CVJ 1987; 28: 657-662.
30. Hussain SA, Uppal SK, Sood NK, Randhawa CS, Prabhakar S. Clinical, haemato-biochemical findings and therapeutic management of peritonitis in cattle. Intas Polivet 2011; 12: 283-289.
31. Martens A, Gasthuys F, Steenhaut M. Surgical aspect of intestinal atresia in 58 calves. Vet Rec 1995; 136: 141-144.
32. Bath PM, Butterworth RJ. Platelet size: Measurement, physiology and vascular disease. Blood Coagul Fibrinolysis 1996; 7: 157-161
33. Pitchford SC, Page CP. Platelet activation in asthma: Integral to the inflammatory response. Clinical & Experimental Allergy 2006; 36: 399-401. 34. Herve P, Humbert M, Sitbon O, et al. Pathobiology of pulmonary hypertension: The role of platelets and thrombosis. Clin Chest Med. 2001; 22: 451-458.
35. Gasparyan AY, Ayvazyan L, Mikhailidis DP, Kitas GD. Mean platelet volume: A link between thrombosis and inflammation. Curr Pharm Des. 2011; 17: 47-58.
36. Sert A, Aypar E, Odabas D. Mean platelet volume in acute rheumatic fever. Platelets 2013; 24: 378-382.
37. Porciello F, Rishniw M, Herndon WE, et al. Cardiac troponin I is elevated in dogs and cats with azotaemia renal failure and in dogs with non-cardiac systemic disease. Aust Vet J 2008; 86: 390-394.
38. Voss EM, Sharkey SW, Gernert AE, et al. Human and canine cardiac troponin T and creatine kinase-MB distribution in normal and diseased myocardium, ınfart sizing using serum profiles. Arch Pathol Lab Med 1995; 19: 799-806.
39. Christenson RH, Apple FS, Morgan DL, et al. Cardiac troponin measurement with the access immunoassay system: Analytical and clinical performance characteristics. Clin Chem 1998; 44: 52-60.
40. Boccara G, Pouzeratte Y, Troncin R, et al. The risk of cardiac injuıy during laparoscopic fundoplication. Cardiac troponin 1 and ECG study. Acta Anaesthesiologica Scandinavica 2000; 44: 398-402.
41. Ooi DS, Isotalo PA, Veinot JP. Correlation of antemortem serum creatine kinase-MB. troponin-I and troponin-T with cardiac pathology. Clin Chem 2000; 46: 338-344.
42. Azzazy HME, Christenson RJL. Cardiac markers of acute coronary syndrome: Is there a case for point-of-care testing. Clinical Biochem 2002; 35: 13-27.
43. Bardorff M, Hallermayer K, Schro A, Ebert C. Improved troponin T ELISA specific for cardiac troponin T isoform: Assay development and analytical and clinical validation. Clin Chem 1999; 43: 458-466.
44. Bertsch T, Bleuel H, Aufenanger J. Comparison of cardiac troponin-T and cardiac troponin-I concentrations in peripheral blood during orciprenaline induced tachycardia in rats. Exp Toxicol Pathol 1997; 49: 467-468.
45. O’Brien PJ, Dameron GW, Beck ML, et al. Candiac troponin T is a sensitive specific biomarker of cardiac injury in laboratory animals. Lab Anim Sci 1997; 47: 486-495.
46. Charles CJ, Elliott JM, Nicholis MG, Rademaker MT, Richands M. Myocardial infarction with and without reperfusion in sheep: Eanly cardiac and neurohumoral changes. Clin Sci 2000; 98: 703-711.
47. Fredericks S, Merton GK, Lerena MJ, et al. Cardiac troponins and creatine kinase content of striated muscle in common laboratory animals. Clin Chim Acta 2001; 304: 65-74.
48. McAuliffe JJ, Robbins J. Troponin T expression in normal and pressure-loaded fetal sheep Heart. Pediatr Res 1991; 29: 580-585.
49. Serra M, Papakonstantinou K, O’Brien PJ. Veterinary and toxicological applications for the detection of cardiac injury using cardiac troponin. Vet J 2010; 185: 50-57.
50. Setsuta K, Seino Y, Takahashi N. Clinical significance of elevated levels of cardiac troponin T in patients with chronic heart failure. Am J of Cardiol 1999; 84: 608-611.
51. Lauer B, Niederau C, Kühl U. Cardiac troponin T in patients with clinically suspected myocarditis. JACC 1997; 30: 1354-1359.
52. Sato Y, Kataoka K, Matsumori A. Measuring serum aminoterminal type III procollagen peptide, 78 domain of type IV collagen, and cardiac troponin T in patients with idiopathic dilated cardiomyopathy and secondary cardiomyopathy. Heart 1997; 8: 505-508.
53. Jenkins DP, Pugsley WB, Alkhulaifi AM. Ischaemic preconditioning in patients undergoing coronary artery bypass surgery. Heart 1997; 77: 314-318.
54. Johansen O, Brekke M, Stromme JH. Myocardial damage during pircutaneous transluminal coronary angioplasty as evidenced by troponin T measurements. European Eur Heart J 1998; 19: 112-117.
55. Spano JS, August JR, Henderson RA, Dumas MB, Groth AH. Serum gamma-glutamyl transpeptidase activity in healthy cats and cats with induced hepatic disease. Am J Vet Res 1983; 44: 2049-2053.
56. İmren AH, Turan O. Klinik Tanıda Laboratuvar. 3. Baskı, Beta Basım Yayın Dağıtım A.Ş, İstanbul, 1985.
57. Lawrence AK, Amedeo JP. Clinical Chemistry. Theory, Analysis and Correlation. Toronto, 1989.
58. Kaneko JJ. Clinical Biochemistry of Domestic Animals. 5th Edition, San Diego: Academic Press, 1997.
59. Turgut K. Veteriner Klinik Laboratuvar Teşhis. Konya: Bahçıvanlar Basım Sanayi, 2000.
60. Coşkun A, Aydogdu U, Altan S, et al. Hematologic, blood gas, cardiac biomarkers and serum biochemical parameters in calves with atresia coli and theirs relationship with prognosis, Acta Scientiae Veterinariae 2017; 45: 1-6.