ELAZIĞ VE ÇEVRESİNDEKİ SIĞIR VE KOYUNLARIN KAN SERUMU, İDRAR, KEMİK VE DİŞLERİNDEKİ FLOR DÜZEYLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Bu çalışmada, florit madenlerinin bulunduğu Keban ilçesinde doğal, tuğla-kiremit fabrikalarının yer aldığı Hicret Mahallesi ile Sivrice ilçesinde de endüstriyel florozis araştırılmıştır.

Çalışmada, 159 sığır ve 238 koyun olmak üzere toplam 397 hayvan kullanılmıştır. Sığırlar, biri kontrol toplam 4, koyunlar ise biri kontrol toplam 3 gruba ayrılmıştır.

Tüm hayvanların sistematik klinik muayeneleri yapılmış, ağız ve diş muayenelerinde sığırların 8’inde +1, 2’sinde +2 ve koyunların 43’ünde +1 düzeyinde diş lezyonu saptanmıştır.

Kontrol ve deney grubu sığır ve koyunların serum flor düzeylerinin toksik sınırların altında olduğu saptanmıştır.

Sığırlarda ortalama idrar flor konsantrasyonları kontrol grubunda 0.68±0.02, 1. grupta 1.83±0.15, 2. grupta 1.09±0.07 ve 3. grupta da 0.57±0.03 ppm olarak saptanmıştır. Birinci grupla diğer gruplar arasında önemli düzeyde istatistiksel fark tespit edilmiştir (p<0.01). Koyunların ortalama idrar flor düzeyleri, kontrol grubunda 0.59±0.05, 1. ve 2. gruplarda da sırasıyla 0.75±0.01 – 0.41±0.02 ppm’dir.

Sığır ve koyunların serum kalsiyum, inorganik fosfor ve alkalen fosfataz aktivitesi ile ortalama kemik ve diş külü flor düzeylerinin fizyolojik sınırlar içinde olduğu saptanmıştır.

Kemik ve diş örneklerinin radyolojik ve histopatolojik muayenelerinde anormal bir bulguya rastlanmamıştır.

Çalışmada su örneklerinde saptanan flor düzeyleri 0.094-24.0 ppm’dir.

Araştırılan yörelerde endüstriyel florozis riski bulunmamasına karşın, Keban ilçesi florit sahasının doğal florozis yönünden risk oluşturabileceği kanısına varılmıştır.

The aim of this study was to search the presence of the possibility of natural and industrial fluorosis in the fluoride mines region of Keban district and around brickworks in Hicret suburb and Sivrice district. A total number of 397 animals (159 cattle and 238 sheep) were used in this investigation. Cattle were divided into 4 groups including control, and sheep into 3 groups including control.

Systematic clinical examination was carried out on all animals and during mouth and tooth examinations dental defects level +1 in eight and level +2 in two cattle and level +1 in forty-three sheep were observed.

Sera fluoride concentrations in all control and experimental cattle and sheep were below toxic limit. Average urine fluoride concentrations in cattle were 0.68±0.02 ppm in control, 1.83±0.15 ppm in group 1, 1.09±0.07 ppm in group 2 and 0.57+0.03 ppm in group 3. A statistically significant difference (p<0.01) was found between group 1 and other (i.e. 2, 3, and control) groups. In sheep, urine fluoride concentrations were found to be 0.75±0.01 ppm in group 1, 0.41±0.02 ppm in group 2 and 0.59±0.05 ppm in control.

Serum calcium, inorganic phosphate, alkaline phosphates values and average fluoride concentrations of bone and teeth ashes in both cattle and sheep were found to be within normal limits.

Radiographical and histopathological examinations of all bone and tooth samples showed no abnormal findings. In this study, the fluoride level determined in the water samples was 0.094-24.0 ppm.

Although no risk of industrial fluorosis was present in the investigated areas, the fluoride mines region of Keban district may present risk with respect to natural fluorosis.