Bir Buzağıda Özefagal Obstruksiyonun Operatif Tedavisi

İki aylık simmental ırkı dişi bir buzağı 2 gündür yeme ve içmenin olmaması şikayetiyle Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Büyük Hayvan Kliniğine sevk edildi. Anamnezde buzağının iki gün öncesinde aniden gıda ve su alımında zorlanma olduğu ve alınan yemin kısa sürede ağızdan çıkarıldığı öğrenildi. Özefagal yabancı cisim yönünden hastaya uygulanan sondanın kardiya bölgesinde özefagal kanala geçemediği belirlendi. Abdominal bölgenin laterolateral radyografisi alındı ve kardiya bölgesinde yumuşak doku opasitesinin arttığı not edildi. Sol açlık çukurluğuna rumenotomi operasyonu için lokal anestezi uygulandı. Operasyon esnasında, rumende 30x20 cm ebatlarında bez parçası bulundu. Ayrıca özefagusun kardiya kısmını tıkayan yumaklaşmış bez parçaları çıkarıldı. Sonuç olarak, bu vaka raporunun, yeme ve içme sonrası regürgitasyon gösteren hayvanlar için klinik yönünden pratik olarak yardımcı olacağı kanısına varılmıştır.

A 2-months-old female Simmental calf was referred to University of Erciyes, Faculty of Veterinary Science, Large Animal Clinics for the complaint of no food and water intake for two days. In the anamnesis, the calf had suffered from the diffuculty in water and food intake suddenly two days ago and the food and water were taken out from the mouth as soon as swallowed. Eosephageal catheter was applied for any obstruction and the catheter did not pass through the eosephageal canal at the region of cardia. Latero lateral abdominal imaging was taken and a soft tissue opacity was noted at the region of cardia. At the operation, a fabric at the size of 30x20 cm was detected at the rumen. Furthermore, same foreign objects obstructing the region of cardia was taken out. In conclusion, the case report was considered to be helpful for the clinical practice for the animal indicating regurgitation after feding and drinking.

Giriş

Özefagal obstruksiyon bütün hayvan türlerinde rastlanılmasına karşın en sık olarak ruminantlarda rastlanılmaktadır. Özellikle sığır ve mandalarda daha fazla görülmektedir. Obur olan bu hayvanların gıdaları fazla çiğnemeden yutmalarından dolayı yabancı cisimlere bağlı özefagal obstruksiyon olguları ile oldukça sık karşılaşılır[1].

Ruminantlarda özefagal obstruksiyonu şeker pancarı, patates, elma gibi gıdaların ezilmeden veya parçalanmadan verilmesi ile bu gıdaların hayvanlar tarafından bütün olarak yutulması sonucu gelişmektedir[2]. Bunun yanında trikobezoar ve fitobezoarlarda obstruksiyona neden olmaktadır[3,4]. Kedi ve köpeklerde daha çok kemik parçaları, küçük plastik toplar, atlarda ise özellikle gıdaların iyi çiğnenmeden hızlı bir şekilde yutulması sonucu şekillenmektedir. Bell ve ark.[5] bir atta metalik yabancı cisme bağlı özefagal obstruksiyon olgusu bildirmişlerdir.

Ruminantlarda özafagal obstruksiyonlar en çok özefagusun anatomik yapısından dolayı farenks'in hemen arkasından, torakal bölgeye ve diyafragmaya girdiği bölgede oluşmaktadır. Obstruksiyonun derecesine bağlı olarak klinik semptomlar değişiklik gösterir[6]. Tam olan obstrüksiyonlarda hayvanlarda salivasyonda artış, sancı semptomları, sık sık öksürme, yem yeme isteğinin aniden kesilmesi ve büyük hayvanlarda gelişen sekonder timpani obstrüksiyon için tipik bulgulardandır. Acil müdahalede bulunulmaz ise solunum güçlüğüne bağlı kayıplara neden olabilir. Farenksin hemen arkasındaki ve torakal bölgeye giriş kısmındaki yabancı cisimler dışarıdan palpe edilebilir. Dışarıdan yapılan manipülasyonlar ile retrograd yönde yabancı cisim çıkarılabilir. Torakal bölümde lokalize olan yabancı cisimler ise bir sonda ile rumene itilmeye çalışılır veya rumenotomi yapılarak uzaklaştırılabilir. Bu yöntemlerinde uygulanamayacağı durumlarda torakostomi yapılarak yabancı cisim çıkarılabileceği de bildirilmektedir. Özefagal obstrüksiyonun tanısında larengoskopi, direkt ve indirekt radyografi ile endoskopiden de yararlanılabilmektedir[1,7]. Bu vaka raporu ile, yeme ve içme sonrası regürgitasyon gösteren buzağının klinik ve operatif bulgularının değerlendirilerek, klinik pratiğe aktarılması amaçlanmıştır.

Olgu Sunumu

Çalışmanın materyalini 2 aylık Simmental ırkı dişi bir buzağı oluşturdu. Buzağı, 2 gün süresince yeme ve içmenin olmaması şikayetiyle Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Büyük Hayvan Kliniğine sevk edildi. Alınan anamnezde buzağının iki gün öncesinde aniden gıda ve su alımında zorlanma oluştuğu, alınan yemin kısa sürede ağızdan çıkarıldığı öğrenildi.

Yapılan klinik muayenelerde, vücudun tutuluşu, çevreye ilgisi ve fizyolojik verilerine göre hayvanın genel durumunun iyi olduğu ancak deri elastikiyetinin azaldığı, bulbus okulinin orbitaya çöktüğü, buzağının devamlı yeme içme isteği gösterip gıda niteliğinde olmayan maddeleri yemeye çalıştığı, kalp, akciğer ve abdomen oskultasyon bulgularının normal olduğu tespit edildi. Hayvanın klinik muayenesinde mukozaların normal, kapillar dolum zamanının 2 sn'den az, vücut sıcaklığı 38.6 ºC, solunum ve kalp frekanslarının dakikada sırasıyla 36 ve 125 adet olduğu, palpasyonda barğısakların boş olduğu, abdominal gerginliğin olmadığı ve oskultasyonda herhangi bir anormallik saptanmadı. Hayvanın iştahının yerinde olduğu ve genel durumunun bozulmadığı dikkati çekti. Hematolojik bulgularda granülosit miktarında artışla, HCO₃- seviyesinde hafif bir düşüş görülmüştür. Diğer bulgularda normal fizyolojik değerlerden[8-11] farklılık belirlenmemiştir (Tablo 1 ve 2).

Hayvan yeme ve içmeye karşı fazla istekli olmakla beraber, alınan suyun özefagustan geçtikten hemen sonra regürgite edildiği gözlendi (Şekil 1 ve 2). Özefagal yabancı cisim varlığı yönünden hastaya sonda uygulandı. Sondanın özefagustan geçemediği kardiya bölgesinde kaldığı not edildi. Hastanın ayakta torakal bölgesinin latero lateral radyografisi alındı. Radyografik incelemelerde özefagusun diyafragmayı geçiş bölgesinde yumuşak doku opasitesinin arttığı ve rumende yuvarlak bezoar görüntüsünün varlığı gözlendi (Şekil 3).

Anamnez, klinik ve radyolojik muayene sonucunda özefagal ve ruminal obstruksiyon bulgusunun ağırlık kazanması dolayısıyla, hastanın opere edilmesine karar verildi. Sondanın diyafragma sınırına kadar ulaşması ve rumen içinde de yabancı cisim şüphesinden dolayı rumenotomi operasyonu yapılmasının uygun olacağı düşünüldü. Bunun için buzağının sol fossa paralumbalisinin traş, asepsi ve antisepsisinden sonra bölgenin lokal infiltrasyon ve kat anestezisi yapıldı. Rutin laparotomi ile karın boşluğuna ulaşıldı. Karın boşluğu adezyonlar yönünden muayene edildikten sonra rumen içinde katı yarı sert bir kitle palpe edildi. Rumen rutin olarak açıldı ve rumen çemberi uygulandı.

Rumenin açılmasını takiben kranioventral bölgede ostium retikulo–omazide tıkanmaya neden olan 30x20 cm ebatlarında bez parçası bulundu (Şekil 4).

Rumendeki yabancı cisim çıkarıldıktan sonra oral sondalama yapıldı. Sondanın güçlükle karşılaşması üzerine rumen içinden özefagal sfinkter bulunarak yavaşça parmak yardımı ile genişletildi. Eş zamanlı olarak sondaya biraz kuvvet uygulanması ile özefagusta obstruksiyona neden olan yumaklaşmış bez parçaları parçası uzaklaştırıldı (Şekil 4).

Yapılan kontrol amaçlı sondalamada herhangi bir güçlük ile karşılaşılmaması üzerine operasyon sonlandırıldı. Rumen ve karın duvarı rutin olarak kapatıldı. Postoperatif olarak antibiyotik ve analjezik uygulaması yapılarak hasta sahibine teslim edildi. Antibiyotik tedavisine 7 gün, analjezik tedavisine 3 gün devam edildi. Hasta sahibi ile iki gün sonra yapılan telefon görüşmesinde buzağının yeme ve içmesinde herhangi bir problem olmadığı ve regürgitasyonun bir daha şekillenmediği öğrenildi. Bir hafta sonra kliniğe getirilen buzağının yapılan klinik muayenesinde operasyona bağlı herhangi bir komplikasyon ile karşılaşılmadı.

Tartışma

Ruminantlarda, özellikle sığırlarda özefagal obstruksiyon olgularına oldukça sık rastlanılmaktadır. Buna karşılık buzağılarda özefagal obstruksiyon olguları nadir olarak gözlenmektedir. Bu sebepten olgunun değerlendirilmesi ve mesleki pratiğe aktarılması amaçlanmıştır.

Yetişkin sığırlarda özefagal obstruksiyon olgularına daha çok patates, şeker pancarı gibi yumrulu gıdalar ile elma, armut gibi meyveler neden olmakla beraber, yapılan literatür taramalarında metal ve plastik materyaller ile trikobezoar ve fitobezoarlarında bazen regurgitasyon ile rumenden özefagusa geçerek obstruksiyonlara neden oldukları belirtilmiştir. Bunun yanında Dünyanın değişik bölgelerinde yapılan yetiştiriciliklerde bölgesel yetiştirilen bazı gıda maddelerinin de obstrüksiyonlara neden olduğu rapor edilmiştir. Hari Krishna ve ark.[6] bir sığırda palm meyvesinin tohumuna bağlı obstrüksiyonu bildirmişledir. Meagher ve Mayhew[12] iki sığırda Actinobasillus enfeksiyonuna bağlı granulom oluşumu sonucu özefageal obstruksiyonu rapor etmişlerdir. Olgunun iki aylık bir buzağıda oluşu ve obstrüksiyona neden olan yabancı cismin yumuşak özellikte olması dolayısıyla önceki bildirilerden farklılık göstermektedir.

Özefagal obstruksiyona neden olan yabancı cisimler sığırlarda daha çok farenksin gerisinde ve torakal bölgenin girişinde rastlanılmaktadır. Sarıtaş ve ark.[13] 3 aylık bir buzağıda torakal özafagal obstrüksiyonu tanımlamışlar ve obstruksiyona pancar parçasının sebep olduğunu bildirmişlerdir. Ahmed[14], deve yavrusunda özafagusunda torakal bölgenin girişinde obstruksiyona neden olan naylon torba olgusunu bildirmiştir. Bir diğer araştırıcı[15] buffaloda deri parçalarından kaynaklanan servikal bölgede karşılaşılan obstruksüyon olayını bildirmişlerdi. Rapor edilen buzağıda obstruksiyona neden olan yabancı cismin yumuşak ve torakal bölgede olması ilginç bulunmuştur.

Genellikle özefagal obstuksiyon olguları hayvanlarda tek başına probleme neden olmaktadır. Rumen yabancı cisimleri ise özellikle ostium retikulo-omazide obstruksiyona neden olarak geçiş bozukluğuna yol açmaktadır. Eze[16] bir Muturu ineğinde ip ve bez parçalarına bağlı geçiş bozukluğunu rapor etmiştir. Veeraiah ve ark[17] 4 aylık buffalo yavrusunda rumende ip parçalarına bağlı kronik indigesyonu rapor etmişlerdir. Olguda mevcut olan yabancı cisimler hem özefagusta hemde ostium retikulo-omazide obstruksiyona neden olmuştur.

Özefagal obstruksüyon sonucu literatür bilgilerde, bol miktarda salya oluştuğu, öksürük nöbetlerinin görüldüğü, hayvanda sancı semptomlarının olduğu, solunum frekansı ve kalp frekansında artış olduğu belirtilmektedir[18]. Olguda ağrı semptomlarının ve öksürük nöbetlerinin olmadığı, solunum frekansı ve vücut sıcaklığının normal fizyolojik değerler içinde olduğu, sadece kalp frekansının hafif arttığı belirlenmiştir. Semptomların az olması olgunun yeni olması yanı sıra Rumenin boş olması ve fermentasyona neden olacak içeriğin olmamasına bağlanabilir. Tam özefagal obstruksiyonun en önemli klinik görünümü olarak regurgitasyon rapor edilmiştir. Olguda özellikle su alımından sonra gözlenen regurgitasyon olgusu literatürle[18] benzerlik göstermektedir.

Özefagus obstrüksiyonlarında hematoloji bulgularında çok fazla değişiklik görülmezken vakamızda granülosit seviyesinde artış bulunmuştur. Bu durumun strese bağlı granülositozis olduğu şeklinde yorumlanmıştır[9,10]. Kronik özefagus obstrüksiyonlarında bikarbonat kaybına bağlı asidozis gelişirken, olguda olayın yeni olmasından dolayı bu tabloyla karşılaşılmamıştır. Fakat HCO₃- seviyesinde hafif bir düşüş saptanmış ve bu durum yabancı cisme bağlı tam obstrüksiyon sonucunda yeteri kadar tükürüğün yutulamamasından kaynaklanabileceği düşünülmüştür.

Değişik seviyelerde karşılaşılan özefagal obstruksiyon olgularında çeşitli operasyon alternatifleri vardır. Kalita[19], bambu liflerine bağlı torakal özefagal obstruksiyon olgusunda sadece Hindistan yağı kullanarak açılmasını rapor etmiştir. Özafagatomi operasyonu bir diğer alternatif olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak postoperatif striktür, insizyonel fistül oluşumu, divertikulum oluşumu gibi bir takım komplikasyonlar görülebilmektedir[2,14,20]. Sarıtaş ve ark.[13] bir buzağıda torakal bölgede şekillenen obstrüksiyonu torokostomi ile özafagotomi operasyonu ile tamamlamışlardır. Olgumuzdaki obstrüksiyon rumenotomiyi takiben retrograd yapılan manipülasyon ile kolayca açılması sağlanmıştır.

Sonuç olarak; özefagal obstruksiyonlar sığır yetiştiriciliğinde acil müdahale gerektirmesi sebebiyle önemini korumaktadır. Oluşan sekunder timpani neticesinde akut ölümlere neden olabilmektedir. Özellikle torakal seviyelerde şekillenen obstrüksiyonlarda torakatomi gibi ciddi cerrahi müdahaleler hem yeterli teçhizatı hem de ciddi cerrahi tecrübeyi gerektirmektedir. Postoperatif dönemde ise hastane şartlarında hospitalizasyonu zorunlu kılmaktadır. Rumenotomiyi takiben retrograd müdahale ile özefageal obstrüksiyonun giderilmesi özellikle klinisyenlerin rahatça uygulayabilirliği yönünden önemli bulunmuş ve değerlendirilen bu olgunun mesleki birikime katkı sağlaması yönünden yararlı olacağı kanısına varılmıştır.

References

1. Samsar E, Akın F. Özel Cerrahi. 2. Baskı. Ankara: Medipres, 2002.
2. Kumar RVS, Veena P, Sankar P, Lakshmi ND, Kokila S. Surgical management of cervical esophageal fistulationin a cow. Intas Polivet 2011; 12: 39-40.
3. Gahlot TK, Jhirwal SK, Purohit S, Parashar MC. Surgical treatment of oesophageal obstruction due to tricho-phytobezoar in cattle-A case report. The Indian Cow 2006; Jan-Mar: 46-47.
4. Gangwar AK, Devi KS, Singh AK, et al. Surgical management of choke by a tricho-phytobezoar in a crossbred cow. J Vet Adv 2013; 3: 135-138.
5. Bell RJW, Dart AJ, Smith CL. Treatment of a metallic foreign body in the cranial cervical region of a horse. Aust Vet J 2007; 85: 517-519.
6. Hari Krishna NVV, Sreenu M, Bose VSC. Cervico-thoracic oesophageal obstruction due to palm kernel and its surgical retrieval. Intas Polivet 2010; 11: 160-161.
7. Franz S, Baumgartner W. A retrospective study of oesophageal endoscopy in cattle-oesophagoscopy for diagnosis of mucosal disease. Vet J 2002; 163: 205-210.
8. Aiello SE, Mays A. The Merck Veterinary Manual. Eight edition, USA: Published by Merck and Co Inc Whitehouse station NS, 1998.
9. Kaneko JJ, Harwey JW, Bruss ML. Clinical Biochemistry of Domestic Animals. USA: Academic Press, 1997.
10. Meyer DJ, Harwey JW. Veterinary Laboratory Medicine, Interpretation and Prognosis. USA, Philadelphia: W.B. Saunders Company, 1998.
11. Nagy O, Seidel H, Kovac G, Paulikova I. Acid-base balance and blood gases in calves in relation to age and nutrition. Czech J Anim Sci 2003; 48: 61-68.
12. Meagher DM, Mayhew IG. The surgical treatment of upper esophageal obstruction in the bovine. Can Vet J 1978; 19: 128-132.
13. Sarıtaş ZK, Demirkan İ, Birdane F, Pamuk K, Korkmaz M. Bir buzağıda karşılaşılan torakal özafagus obstruksiyonunun cerrahi sağaltımı. Veteriner Cerrahi Dergisi 2006; 12: 56-58.
14. Ahmed AF. Esophageal obstruction in young camel calves (Camelus dromedarius). RJVS 2011; 4: 20-26.
15. Kachhawaha S, Singh D, Maru A. Oesophageal obstruction due to leather in a buffalo. Intas Polivet 2011; 12: 36-38.
16. Eze CA. Ruminal obstruction associated with non-digestible materials in a muturu cow: A case report. Nig Vet J 2002; 23: 60-64.
17. Veeraiah G, Hari Krishna NVV, Srinivas M, Prasad VD. Foreign body induced ruminal impaction in a buffalo calf. Buffalo Bulletein 2009; 28: 121-122.
18. Turgut K, Ok M. Veteriner Gastroenteroloji. 1. Baskı, Konya: Bahçıvanlar Basın San AŞ, 1997.
19. Kalita D. Manipulative managament of thoracic oesophageal obstruction in a cow. Intas Polivet 2010; 11: 169-170
20. Haven ML. Bovine esophageal surgery. Vet Clin North Am Food Anim Pract 1990; 6: 359-369.